Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

katern - (een aantal gebundelde vellen papier)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

katern zn. ‘een aantal gebundelde vellen papier’
Nnl. cataerne ‘vier ineengevouwen vellen’ in inden eersten vi cataernen perkament ‘in de eerste 6 katernen perkament’ [1485; Hermans 1989, 297]; vnnl. quaterne ‘vier ineengevouwen vellen papier’ [1526; WNT quatern]; nnl. katern bij uitbreiding ook ‘een (groter) aantal ineengevouwen, soms aaneengenaaide, vellen papier’ [1729; WNT].
Al dan niet via Oudfrans quaterne ontleend aan middeleeuws Latijn quaterna ‘eenheid van vier bladen’, het onzijdig meervoud, letterlijk ‘de vier dingen’ van klassiek Latijn quaternus ‘telkens vier’, een afleiding van quattuor ‘vier’, verwant met → vier. Uit een nevenvorm quaderna heeft zich het Franse woord cahier ontwikkeld, zie → cahier. Zie ook → kazerne.
Oorspr. bestonden naast quatern ook de woorden tritern, sextern etc. ‘drie resp. zes ineengevouwen vellen papier’.
Lit.: J.M.M. Hermans (red., 1989), Middeleeuwse handschriftenkunde in de Nederlanden 1988, Grave

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

katern [deel van boek] {1717, vgl. met kw-uitspraak quatern(e) [een viertal ineengevouwen vellen perkament, papier] 1363} < oudfrans quaterne [idem] < latijn quaterni [eig.: telkens vier], van quattuor [vier]; door de vellen éénmaal te vouwen ontstaan per vel vier bladzijden en vormen de vier vellen dus 16 bladzijden, hetgeen het normale aantal is voor een modern katern, dat wordt gevormd door één vel papier drie maal te vouwen.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

katern znw. v., nnl. < mlat. quaternio, quaternus, quaternuum ‘vier samengevoegde bladen’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

katern znw. Nnl. uit mlat. quaternio, -nus, -num “katern, cahier”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

katern v., van Lat. quaternum (-us): z. kohier.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

katern deel van boek 1717 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut