Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

karikatuur - (spotprent, gechargeerde afbeelding)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

karikatuur zn. ‘spotprent, gechargeerde afbeelding’
Nnl. carricature ‘door overdrijving belachelijk makende voorstelling van een persoon of zaak’ in wy teekenen eene sterke carricature van zyne onwaardige behandeling; leggen hem oogmerken te last, die hy niet had [1785; WNT], meestal caricatuur of karikatuur, ‘karikaturale tekening’, in men heeft eene karikatuur tegen ons gemaakt, verbeeldende een ... [1830; WNT zotternij], ‘volkomen vertekend beeld of verkeerde voorstelling’ met deze geforceerde nuancen ontstaat ... een caricatuur van het eigen voorbeeld (over een muziekstuk in navolging van Chopin) [1949; WNT exclameeren].
Ontleend, wellicht via Frans caricature ‘karikatuur’ [1740; Rey] aan Italiaans caricatura ‘karikatuur, overdreven afbeelding’ [17e eeuw; Rey], eerder al algemener ‘overdrijving’, afgeleid van caricare ‘overdrijven, beladen’, uit Latijn carricāre ‘laden’, een afleiding van carrus ‘wagen’, zie → kar.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

karikatuur [spotbeeld] {1784-1785} < frans caricature < italiaans caricatura [lading, overdrijving, karikatuur], van caricare [beladen, iem. met iets bezwaren, overdrijven, aanvallen], van middeleeuws latijn carricatura [wagenlading], van carricare (vgl. chargeren).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

karikatuur znw. v. ‘gechargeerde afbeelding’, eerst nnl. (misschien over het fra.) < ital. caricatura ‘overlading: overdreven afbeelding’, afl. van caricare ‘beladen’ (vgl. met de zelfde bet. overgang chargeren van fra. charger ‘beladen’.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

karikatuur (Frans caricature)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

karikatuur ‘spotbeeld’ -> Indonesisch karikatur ‘spotbeeld’; Papiaments † caricatuur ‘spotbeeld’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

karikatuur spotbeeld 1785 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut