Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

karakteristiek - (kenmerkend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

karakter zn. ‘kenmerk, aard’
Mnl. caracter ‘magisch teken, talisman met magische tekens’ in sy gaf hem crude ende meesterye, caractere ende toverye‘ ze gaf hem kruiden, tovermiddelen, magische tekens en toverspreuken’ [1470-90; MNW-R], wie ... den duvel anroept of caracteren draecht of scrivet ‘wie ... de duivel aanroept of tovertekens bij zich draagt of opschrijft’ [1469; MNW-P]; vnnl. caracter ‘schriftteken’ in de Mallaysche tale ende caracteren [1598; WNT], Hebreeusche karacters [1610-19; WNT], ook nog ‘magische tekens’ in tooverpotten, caracters ende ander duyvelderyen [1624; WNT], dan ook (de) character ‘de hoedanigheid, de functie’ in Heer Ian Ysbrantsz. mette Caracter van Ambassadeur ‘de heer J.Y. in de functie van ambassadeur’ [1665; WNT]; nnl. (het) karakter ‘kenmerk, aard (van personen)’ in zyn zeldsaem karakter [1734; WNT], zo meesterlyk ..., als één onzer Toneelspeelers het karakter van gierige Gerrit weet te speelen [1764; WNT], 't ingebore caracter van de Prins [1781; WNT], ‘kenmerk (van zaken)’ in het karakter van dien tijd [1837; WNT].
Via Frans caractère en Latijn character ontleend aan Grieks kharaktḗr ‘kenmerk, eigenaardigheid, aard’, oorspr. ‘gestempeld teken (op munten)’, afleiding van kharássein ‘stempelen, inkrassen’, zonder duidelijke verdere Indo-Europese etymologie.
In het Latijn had het woord al de diverse concrete en abstracte betekenissen van het Grieks overgenomen. In het middeleeuws Latijn en het Oudfrans ontstond de betekenis ‘magisch teken’ en in het Middelfrans die van ‘schriftteken’ [1550; Rey]. De betekenis ‘hoedanigheid, stand, rang’ was in de 17e eeuw heel gewoon, maar kwam in het Frans nauwelijks voor en moet dus rechtstreeks uit het Latijn zijn overgenomen. De betekenis ‘kenmerk, aard (van personen en zaken)’ bestond ook al in de klassieke talen, maar werd pas in het Nieuwfrans zeer veel gebruikt en vandaar ook in het Nederlands vanaf de 18e eeuw. Karakter in de betekenis ‘schriftteken’ bleef bestaan voor niet-Latijnse tekens en wordt bovendien onder invloed van Engels character (o.a.) ‘schriftteken, letterteken’ sinds de jaren 1980 ook gebruikt in de context van digitale tekstbewerking.
karakteristiek bn. ‘kenmerkend’. Nnl. karakterstiek in de betekenis ‘karakters (van personen) beschrijvend’ in een geïsoleerde attestatie karakteristieke romans [1792; WNT], dan karakteristiek ‘kenmerkend’ in de gezigten van de boeren en boerinnen zijn zeer karakteristiek en sommige allerkrachtigst van uitdrukking [1808; WNT]. Via Frans caractéristique ontleend aan Grieks kharaktēristikós ‘kenmerkend, onderscheidend’, afleiding van kharaktḗr.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

karakteristiek [kenmerkend] {1792} < frans caractéristique < grieks charaktèristikos [idem] (vgl. karakter).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

karakteristiek (Frans caractéristique)

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Karakteristiek (→ karakter). Adj. Den aard uitdrukkend, voor het beschouwde geval van belang. In deze laatste bet. b.v. in karakteristieke determinant van een stelsel vergelijkingen; karakteristieke vergelijking van een wederkerige reeks. Subst. Limietstand van de doorsnede van een exemplaar van een enkelvoudig oneindig stelsel oppervlakken met een naburig exemplaar. Het woord komt in een zeer groot aantal uiteenlopende betekenissen voor.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

karakteristiek ‘kenmerkend’ -> Indonesisch karakteristik ‘kenmerkend’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

karakteristiek kenmerkend 1792 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut