Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

karaf - (fles met wijde buik)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

karaf zn. ‘fles met wijde buik’
Nnl. caraffe “een zeker zoort van glasen flesschen, met een ronde buik en lange hals” [1769; WNT], karaf [1788; WNT].
Ontleend via Frans carafe ‘id.’, eerder caraffe [1558; Rey], aan Italiaans caraffa [1554; DEDLI], eerder al het verkleinwoord carrafella [voor 1475; DEDLI], middeleeuws Latijn (Noord-Italië) carafa [1328; DEDLI]. Dit woord gaat terug op westelijk Arabisch ḡarrāfa, bij het Arabische werkwoord ḡarafa ‘uitscheppen, uitschenken’, mogelijk met als tussenstap Spaans garrafa [1570; Corominas], hoewel dit later geattesteerd is dan het Italiaanse woord. Het genoemde Arabische zn. is een jonge, westelijke (Maghrebijnse) afleiding. In de overige Arabisch sprekende regio's en in het standaard-Arabisch bestaat het niet, of niet in deze betekenis; zo heeft het Syrisch een zn. ḡarrāf ‘scheprad aan een watermolen’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

karaf [tafelfles] {1778} < frans carafe < spaans garrafa [idem] < arabisch ghirāf [drinkkruik], bij het ww. gharafa [hij schepte water].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

karaf znw. v., nnl. < fra. caraffe < ital. caraffa, spa. garrafa > arab. ġarrāfa ‘wijdbuikige fles’ (afgeleid van ġarafa ‘uitscheppen’), vgl. Lokotsch Nr. 689.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

karaf znw. Nnl. en in andere germ. talen ontleend uit fr. caraffe = it. caraffa, spa. garrafa, dit van een arab. garrâfa, van het ww. garafa “scheppen”. Volgens een andere opvatting via ’t Arab. uit perz. qarâbä “buikige flesch”.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

koffer. Of fr. coffre rechtstreeks uit lat. cophinus, gr. kóphinos is ontwikkeld, is niet zeker. Misschien behoort het met gr. kóphinos tot een groep van niet-idg. zwerfwoorden met onderling gelijkend consonantisme die in verschillende talen om de Middell. Zee voorkomen en op een grondwoord wijzen met een bet. als ‘gevlochten vaatwerk’. Zie over deze woorden Marcel Cohen BSL. 27, 1, 81 vlgg., waar ook de onder karaf, kof, kop, korf, kuip genoemde lat. of rom. woorden ter sprake komen. Discussie en verdere bijzonderheden (b.v. over mogelijke herkomst van het grondwoord uit het Polynesisch: Cohen BSL. 28, 2, 48 vlgg.) liggen buiten het bestek van een nederl. etymologicon.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

karaf v., uit Fr. caraffe, van Sp. garrafa, van Ar. gerāf = maat (garafa = scheppen).

kraf v., z. karaf en vergel. kraal.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

kraffie s.nw.
1. Glaskan met 'n wye buik en smal nek vir water, wyn, e.d. 2. Erdekan met 'n wye buik waarin water koel gehou word.
In bet. 1 uit Ndl. karaf (1778). Bet. 2 het in Afr. self ontwikkel. Eerste optekening in Afr. in Patriotwoordeboek (1902) in die vorm kraffi.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

kraf: gew. dim. kraffie, (versierde) drankfles; Ndl. karaf/kraf (na Kil), Hd. karaffe, Eng. carafe, Fr. carafe, It. caraf(f)a, Sp. garrafa, gaan terug op Arab. garrāfa, “fles”, en hou blb. verb. m. ww. garafa, “skep”.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

karaf (Frans carafe)

R. Dozy (1867), Oosterlingen, verklarende lijst der Nederlandschen woorden die uit het Arabisch, Hebreeuwsch, Chaldeeuwsch, Perzisch en Turksch afkomstig zijn, 's-Gravenhage

Karaf
Dit woord is ontwijfelbaar van Arab. oorsprong. Engelmann schijnt er anders over gedacht te hebben, daar hij garráfa niet heeft opgenomen (evenmin als Pihan caraffe), ofschoon zijn voorganger Marina het heeft, trouwens, als naar gewoonte, met eene bespottelijke afleiding. Diez heeft te recht aan den Arab. wortel garafa, scheppen, gedacht; maar wat hij er bijvoegt: “vergelijk het Arab. gerâf [l. girâf], een maat voor drooge dingen,” had hij gerust weg kunnen laten, daar datgene, wat met een karaf geschept wordt, gewoonlijk nog al vloeibaar is.
Freytag geeft gorof als kleine beker, en Cherbonneau zegt (Journal asiatique, série IV, t. XIII, p. 68): “gorf, petit vase avec une anse qui sert à puiser de l’eau.” Dit is nog geen karaf, maar deze vinden wij nagenoeg bij Jackson (Account of Timbuctoo, p. 231), want waar hij de maaltijden der Marokkanen beschrijft, zegt hij: “When the company have seated themselves, a slave or a servant comes round to the guests, to perform the ceremony of washing of the hands ; a brass bason or pan is brought round to all the company, the slave holding it by his left hand, while, with the right hand, he pours water on the hands of the guests from a (garoff) pitcher, in the form of an Etruscan vase, having a towel thrown over his shoulders to dry their hands.” Deze “kruik in den vorm van een Etruscische vaas” gelijkt sterk op onze karaf, behalve dat de laatste van glas is. Verder is garof ook de vorm niet, waarvan het Sp. garráfa, de eenige vorm in de Romaansche talen, die in aanmerking mag komen, is afgeleid. Garráfa wijst allerduidelijkst op een Arab. garrâfa (غَرَّافَة). Wel kan ik niet bewijzen, dat dit woord, dat niet in onze woordenboeken staat, in dien zin gebruikt werd; maar het komt voor als de naam van een hydraulisch werktuig (zie de Goeje’s Glossarium op Belâdzorî, p. 77; ook hierbij ligt de beteekenis van scheppen ten grondslag), en juist die woordvorm is voor dergelijk huisraad de gebruikelijke; vergelijk b.v. barrâda (Sp. albarráda, Port, abbarráda), koelvat enz. Verder dient opgemerkt, dat garrâfa, in den zin van karaf, zeker uitsluitend door de Spaansche Arabieren, en waarschijnlijk eerst in later tijd, gebruikt werd; het voorwerp zelf schijnt door hen te zijn uitgevonden, en men vindt dit woord, of andere van denzelfden wortel afgeleide, in dezen zin alleen in Marocco terug, waar door de menigte daarheen geëmigreerde Spaansche Mooren vele Sp.-Arab. termen zijn bewaard gebleven. De woordenboeken der hedendaagsche Arabische taal geven dan ook op carafe geheel andere woorden.
Het Sp. garráfa is in ’t Ital. caraffa geworden, in ’t Fr. caraffe, en ’t laatste is ons karaf.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

karaf ‘tafelfles’ -> Indonesisch karaf ‘tafelfles’; Soendanees karap ‘tafelfles’; Sranantongo karafu ‘tafelfles’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

karaf tafelfles 1778 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut