Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kalmeren - (kalm worden)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

kalm bn. ‘vrij van beweging, rustig’
Vnnl. calm ‘rustig’ in de zee was calm, d'weer was stil ende in vrë [1568; WNT flauwte], ‘rustig, bedaard’ in den geheelen dag had hij koorts, 's avonds werd het erger, maar in den nacht bedaarde het wat, en 's morgens was hij kalm [1676; WNT morgen I].
Ontleend aan Frans calme ‘rustig, kalm’ [1585-1601; Rey], eerder al ‘windstil’ [1501-06; Rey], afgeleid van zn. calme ‘windstilte’ [1418; Rey], ontleend aan Spaans calma ‘windstilte’ [1320-55; Corominas] of Catalaans calma ‘id.’ [1496; Rey], die beide oorsp. ‘hitte’ betekenden, uit Laatlatijn cauma ‘hitte’, waarbij de overgang au > al wellicht plaatshad o.i.v. het Latijnse werkwoord calēre ‘warm zijn’. Laatlatijn cauma is ontleend aan Grieks kaũma ‘(zonne)hitte’ en vandaar ‘rust der elementen bij heet weer; tijd om te rusten; rust’, afleiding van kaíein ‘(ver)branden’, van onzekere verdere herkomst.
kalmte ‘(toestand van) rust’. Vnnl. calmte ‘windstilte’ [1599; WNT zwermen], ‘(toestand van) rust’ in daer uwe minnekiel in zoele kalmte rust ‘waar uw liefdesboot in zoele rust ligt’ [1709; WNT Aanv. min I]. Afleiding van het zn. Eerder bestond het zn. calm ‘windstilte’, rechtstreeks ontleend aan het Frans, in item eyst datter callem overcompt ende dat de schepen by een zyn ‘evenzo indien er een windstilte invalt en de schepen bij elkaar liggen’ [1557; WNT kalm I]. ♦ kalmeren ‘kalm worden, kalm maken’. Nnl. ‘kalm maken’ in de prins neer te setten en te calmeren in gevoelens [1780; WNT], ‘kalm worden’ in hij kalmeerde wat [1894; WNT]. Ontleend aan Frans calmer ‘rustig worden, kalmeren’ [16e eeuw; Rey], eerder al ‘rustig worden van de zee’ [1450-1500; Rey]. Eerder bestond het werkwoord kalmen ‘(van zee) tot rust komen’ en ‘(van personen) doen bedaren, rustig maken’ [1624; WNT].

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† kalme[e]ren ww. (< fr. calmer) eerst later-nnl.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut