Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

jurisprudentie - (rechtsopvatting)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

jurisprudentie zn. ‘rechtsopvatting’
Vnnl. jurisprudentia ‘rechtsgeleerdheid, rechtskunde’ in datter voor 't eerste wesen sullen twee Professoors in Theologia, twee in Jurisprudentia ..., een Professoor Latinæ Linguæ, etc. [1575; WNT professor], jurisprudentie [1658; Meijer]; nnl. ‘rechtsopvatting, toegepaste rechtspraak’ in alzoo vormt zich daar van zelven een soort van stelsel van bestuur, vestigt zich eene jurisprudentie, hetgeen voor veranderlijkheid en inconsequentie behoedt [1864; WNT Aanv.].
Internationaal woord, ook Frans jurisprudence ‘rechtsgeleerdheid’ [1562; Rey], ‘rechtsopvatting’ [1611; Rey], Engels jurisprudence ‘rechtsgeleerdheid’ [1628; OED], ontleend aan Laatlatijn iurisprudentia ‘rechtsgeleerdheid’, ouder iūris prūdentia, met de genitief van iūs ‘recht’, zie → juridisch, en prūdentia ‘kennis, ervaring’, afleiding van prūdēns (genitief prūdentis) ‘ervaren, bedachtzaam’, een samengetrokken vorm van providēns ‘zorgzaam, voorzichtig’, afgeleid van providēre ‘voorzien, voorzichtig zijn, voorzorgsmaatregelen nemen’, zie → provisie.
De specifieke betekenis van het woord is nu net als in het Frans ‘rechtsopvatting van de rechterlijke macht, zoals die blijkt uit genomen rechterlijke beslissingen’. De Latijnse betekenis ‘rechtsgeleerdheid’ is in het Frans en in het Nederlands verouderd, maar niet in het Engels.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

jurisprudentie [toegepaste rechtspraak] {1658} < laat-latijn iurisprudentia of veeleer iuris prudentia, iuris, 2e nv. van ius [recht] + prudentia (vgl. prudentie).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

jurisprudentie ‘toegepaste rechtspraak’ -> Indonesisch jurisprudénsi, yurisprudénsi ‘toegepaste rechtspraak’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

jurisprudentie toegepaste rechtspraak 1658 [MEY] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut