Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

juridisch - (rechtskundig)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

juridisch bn. ‘rechtskundig’
Nnl. juridisch in de Juridische faculteyd [1751; WNT promoveeren], daarnaast ook juridicq, juridiek, zoals in de Juridique styl [1763; WNT vastkoppelen].
Ontleend, al dan niet via Frans juridique ‘id.’ [1410; Rey], aan Latijn iūridicus ‘betreffende of volgens de rechtspraak’, gevormd uit iūs (genitief iūris) ‘recht, bevoegdheid’ en dīcere ‘zeggen, spreken’; Frans -ique of Latijn -icus worden in het Nieuwnederlands → -isch.
Latijn iūs is wellicht ontwikkeld uit ouder *ieus en dan wrsch. verwant met Sanskrit yós ‘heil’ en Avestisch yaoš in yaoždā- ‘reinigen’; de oorspr. betekenis is moeilijk vast te stellen. De combinatie met dīcere komt ook voor in iūdex ‘rechter’ < *iūs-dik-s. Maar ook buiten het Latijn komt dit woord voor met een specifieke betekenis op het gebied van het recht, namelijk in Grieks díkē ‘recht’, dikaspólos ‘rechter’. Het is bovendien verwant met -tijgen in → aantijgen, en zie ook bijv.dichten 2 ‘poëzie schrijven’.
jurist zn. ‘rechtskundige’. Mnl. juriste, yuriste [1390-1500; MNW]. Ontleend, al dan niet via Frans juriste ‘id.’ [ca. 1361; Rey], aan middeleeuws Latijn jurista [13e eeuw; Rey], afleiding van klassiek Latijn iūs ‘recht’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

juridisch [rechtskundig] {1751} < frans juridique < latijn iuridicus [de rechtspraak betreffend, rechts-], van ius (2e nv. iuris) [recht] (vgl. judicium).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

juridisch ‘rechtskundig’ -> Indonesisch juridis, yuridis ‘rechtskundig; rechtskundige’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

juridisch rechtskundig 1751 [WNT promoveeren] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut