Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

jureren - (beoordelen als jurylid)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

jury zn. ‘commissie van beoordelende personen’
Nnl. jury ‘lichaam der gezworenen by een rechterlijk onderzoek’ [1805; Meijer], jurij ‘college van beëdigde leken bij een rechtzaak’ [1824; Weiland], jury ‘examencommissie’ [1836; WNT], ‘commissie van keurende of beoordelende personen’ [1880; WNT].
Ontleend via Frans jury ‘id.’ [1793; TLF], ouder juri [1588; TLF] aan Engels jury: het woord is ontstaan in Engeland, waar het fenomeen jury in rechtszaken al zeer oud is. De oude attestaties jurie [1436; BDE] en jury [1667; OED] worden voorafgegaan door vindplaatsen in Latijnse context, in de vorm jure in samenstellingen, vanaf de 12e eeuw. Het Engelse woord is ontleend aan Oudfrans juré ‘gezworene’, verl.deelw. van jurer ‘zweren’, ontwikkeld uit Latijn iūrāre ‘zweren’, een afleiding van iūs ‘recht’, zie → juridisch. Later ontleende het Frans op zijn beurt weer het Engelse woord. Het Nederlandse woord heeft een hybride uitspraak, met Engelse klemtoon en Franse uitspraak van de j als /ž/, maar in het verleden ook wel als /j/.
Van jury-rechtspraak was tot de Franse Revolutie alleen sprake in Groot-Brittannië en de overzeese gebiedsdelen. In 1790 werd de jury in de nieuwe Franse grondwet ingevoerd en vanaf die tijd verspreidden woord en begrip zich ook over andere landen. Het jurystelsel werd in de 19e eeuw ingevoerd in o.a. België, Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. In Nederland heeft het alleen bestaan tijdens de Franse bezetting van 1811 tot 1813 en de juridische betekenis van het woord jury bestaat in het NN dan ook alleen inzake buitenlandse rechtssystemen.
In het Frans ontstond korte tijd later bij uitbreiding ook de betekenis ‘beoordelingscommissie’ in de artistieke sfeer [1794; Rey] en ‘examencommissie’ [1793; Rey], waaruit door betekenisontlening ook Nederlands jury ‘beoordelingscommissie bij sportwedstrijden, tentoonstellingen, prijsvragen e.d.’ is ontstaan. In het NN is dit de enige betekenis. In het BN heeft jury nog lang de betekenis ‘examencommissie’ gehad.
jureren ww. ‘beoordelen als jurylid’. Nnl. jureren ‘id.’ in waardoor ... de optocht niet tijdig kon worden gejureerd [1964; WNT Aanv.], maar eerder al jurering ‘het jureren’ [1961; WNT Aanv.]. Afleiding van jury.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut