Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

jacobskruiskruid - (plant)

Thematische woordenboeken

W. Deconinck (2019), Plantennamen nader toegelicht, Kortrijk.

kruiskruid
Klein kruiskruid | Senecio vulgaris L.
Jacobskruiskruid | Senecio jacobaea L.

In het Duitse kruidenboek van Leonhart Fuchs (1501-1566) uit 1542 had Klein kruiskruid de naam Creüzwurz, waarin wurz een oude naam voor een plant of kruid is. De nu gangbare Duitse naam is Kreuzkraut. In het kruidenboek van Rembert Dodoens uit 1618 heet de plant ook Cruyscruyt, zodat het aannemelijk is dat de Nederlandse naam Kruiskruid uit het Duits is overgenomen. Naar alle waarschijnlijkheid werd de vorm van de bladeren van deze plant vergeleken met een kruis met enkele dwarsbalken, een zogenaamd Byzantijns kruis. Dit is wel enigszins ver gezocht, maar het is de meest aannemelijke verklaring.

Het Jacobskruiskruid heeft zijn naam te danken aan Sint-Jacob de Meerdere (begin 1e eeuw-44), een apostel van Jezus Christus, waarvan de naamdag op 25 juli valt, dag waarop het Jacobskruidkruid meestal in volle bloei staat, maar de plant kan ook vanaf begin juni tot in september volop blijven bloeien. De plantkundige Leonhart Fuchs (1501-1566) benoemde Jacobskruiskruid in zijn in 1542 verschenen “De Historia Stirpium Commentarii insignes” als S [d.i. sancti] Jacobi Herba en schreef dat de Duitsers de naam S. Jacobs blum gebruikten. Een Nederlandse vertaling van dit werk verscheen in 1549 onder de naam Den Nieuwen Herbarius en daarin lezen we over Jacobskruiskruid: “Dit cruyt is daerom S. Jacobsbloeme gheheeten om dattet ontrent S. Jacobs dach [d.i. 25 juli] sijn beste bloeysel levert.” In Dodoens kruidenboek uit 1554 wordt ook de naam Sint Jacobscruyt vermeld. Volgens een andere naamverklaring vergeleek men de harige, uitgebloeide bloemhoofdjes met de grijze haren van de aartsvader Jacob, de stamvader van de Israëlieten, die altijd met een weelderige, grijze haardos afgebeeld wordt.

F. Kok (2007), Waarom brandnetel?, Nieuwegein

Kruiskruid (Jacobs), Senecio jacobaea
Senecio: is afkomstig van het Latijnse senex = grijsaard, omdat de bloemen spoedig na het bloeien zaden vormen waaraan zich zaadpluis bevindt die het geheel een grauw en vergrijsd aanzien geeft.
Jacobaea: deze naam verwijst naar 25 juli, de feestdag van Sint Jakobus de oudere.
Jacobskruiskruid: Jacobs in de Nederlandse naam verwijst naar de soort naam Jacobaea. De wat raadselachtig lijkende Nederlandse naam kruiskruid heeft waarschijnlijk dezelfde achtergrond als de geslachtsnaam. Als het vermoeden juist is dat het woord Kruiskruid een beter rijmende versie is van grijskruid (Greiskraut = grijsaardkruid). De naam kruiskruid wil men ook wel verklaren naar het kruisgewijs geplaatst zijn van de bladeren.

Hosted by Meertens Instituut