Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

insgelijks - bw., (evenzo)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

insgelijks bw., tw. ‘evenzo’
Mnl. in met pijnen ende toormenten ... ende in sghelijcs de dood ‘met pijn en martelingen en evenzo met de dood’ [1485; MNW]; vnnl. Insghelijcx telde hi ‘ook telde hij ...’ [1501; MNW-P], in het vnnl. ook nog zonder -s insghelijck ‘gelijkend (bn.); evenzo’ [1599; Kil.].
Samentrekking van mnl. in des ghelike [1390-1410; MNW-R], letterlijk ‘in gelijkheid daarvan’, in daer laghen indes ghelike sijn wijf ende sijn dochter ‘daar lagen ook zijn vrouw en zijn dochter’ [1328-50; Rijmkroniek]. Later werd een bijwoordelijke → -s toegevoegd.
Het woord wordt in de gesproken taal niet meer gebruikt, behalve als wederwens: als iemand een goede vakantie gewenst wordt, is de reactie nog wel “Insgelijks!”.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

insgelijks* [evenzo] {ingelijcs, insgelijcs 1485} is ontstaan uit uitdrukkingen als middelnederlands in gelike des, in des gelike [op de wijze van].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

insgelijks bijw., mnl. inghelijcs, insghelijcs ontstaan uit uitdrukkingen als in ghelîke des of in des ghelîke ‘op de wijze van’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

insgelijks bijw. Kil. insghelijck (ook bnw. “similis”), mnl. inghelijcs, insghelijcs. Uit in ghelîke (des) resp. in des ghelîke “op de wijze daarvan”. Ghelîke is een znw., van gelijk gevormd.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

insgelijks bijw., met de adverbiale s uit Mnl. in des ghelike = in gelijkheid daarvan.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Insgelijks, van: in gelijke, d.w.z. in of op gelijke wijze, eveneens.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

insgelijks ‘bijwoord van hoedanigheid: evenzo’ -> Fries ynsgelyks ‘bijwoord van hoedanigheid: evenzo’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

insgelijks* bijwoord van hoedanigheid: evenzo 1485 [MNW]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal