Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

inseminatie - (bevruchting)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

inseminatie zn. ‘bevruchting’
Nnl. eerst het bijbehorende werkwoord insemineren in de teef kunstmatig te insemineeren [1940; WNT Aanv.], dan kunstmatige inseminatie ‘bevruchting langs niet-natuurlijke weg’ [1952; WNT Aanv.].
Internationaal neologisme op basis van het Latijnse werkwoord īnsēmināre ‘inzaaien, vruchtbaar maken’, gevormd uit → in- 3 ‘in-’ en sēmināre ‘bezaaien, bevruchten’, een afleiding van sēmen ‘zaad, kiem’, verwant met → zaad.
Het woord bestond in verschillende Europese talen al enkele eeuwen, in de Latijnse betekenis ‘het inzaaien’. De nieuwe betekenis, ook bijv. Engels insemination [1860; OED], Frans insémination [voor 1931; Rey], had eerst uitsluitend betrekking op de kunstmatige bevruchting van dieren, sinds de jaren 1930 ook op die van mensen. De toevoeging kunstmatig, waarmee het woord inseminatie meestal voorkomt [1952; Koenen] (K.I.), is dan ook eigenlijk tautologisch.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

inseminatie [inbrengen van zaadcellen] {1926-1950} < latijn inseminatio, van inseminare (verl. deelw. inseminatum) [inplanten], van in [in] + semen (2e nv. seminis) [zaad].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

inseminasie s.nw.
Handeling van te insemineer.
Uit Eng. insemination (1860) of Ndl. inseminatie (1926 - 1950).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

inseminatie ‘inbrengen van zaadcellen’ -> Indonesisch inséminasi ‘inbrengen van zaadcellen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

inseminatie inbrengen van zaadcellen 1950 [GVD] <Latijn

Winkler Prins Boek van het jaar (1958-1980), Amsterdam / Brussel (lemma ‘Nieuwe woorden in onze taal’)

Kunstmatige inseminatie (1958) methode waarbij mannelijk zaad, in plaats dat het bij een paring op natuurlijke wijze in de vrouwelijke geslachtsorganen gebracht wordt, opgevangen wordt in een kunstschede en daaruit in de vagina van het te bevruchten vrouwelijke exemplaar wordt gespoten. Bij dieren op grote schaal toegepast sedert W.O. II.
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal