Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

initiatief - (de eerste stappen, voorstel)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

initiatief zn. ‘de eerste stappen, voorstel’
Nnl. initiative “de inleiding tot eene zaak; ook het regt om iets voor te dragen (bij beraadslagingen)” [1824; Weiland], initiatief ‘de eerste stap(pen)’ in het initiatief des oorlogs [1832; WNT vrede], het initiatief nemen ter wijziging van ... [1868; WNT zwart II], ‘voorstel’ in het u toegekende regt van initiatief [1865; WNT wreken I].
Ontleend aan Frans initiative ‘de eerste stappen’ [1567; Rey] (maar pas frequent vanaf 1802), geleerde afleiding van Latijn initiāre ‘aanvangen’, eerder al ‘invoeren, inwijden (in geheimen)’, afleiding van initium ‘begin’, zelf een afleiding van inīre ‘ingaan, beginnen’, gevormd uit → in- 3 ‘in-’ en īre ‘gaan’, zie → circuit.
initiëren ww. ‘inwijden; de eerste stappen zetten’. Nnl. initieren ‘inleiden, inwijden’ [1777; Meijer], ook ‘de eerste gronden bijbrengen’ [1847; Kramers], ‘het initiatief nemen tot iets’ in hij initieert een nieuwen stijl [1944; WNT Aanv.]. Via Frans initier ‘inwijden’ [14e eeuw; Rey] ontleend aan Latijn initiāre. De jongere betekenis ‘het initiatief nemen’ kan ontleend zijn aan Engels initiate ‘inwijden’ en daarnaast ‘beginnen, de aanzet geven, het initiatief nemen’ [1604; OED], maar sluit ook goed aan bij de betekenis van het zn.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

initiatief [aanstichting] {1832} < frans initiative, van latijn initiare (vgl. initieel).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

initiatief ‘aanstichting’ -> Indonesisch initiatip ‘aanstichting’; Menadonees inisiatif ‘aanstichting’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

initiatief aanstichting 1832 [WNT vrede] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut