Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

inhalen - (binnenhalen, binnenleiden; op gelijke hoogte komen, voorbijgaan)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

inhalen ww. ‘binnenhalen, binnenleiden; op gelijke hoogte komen, voorbijgaan’
Mnl. inhalen ‘binnenbrengen, binnenhalen’ in doe in halen dat buten es ‘laat binnenhalen wat buiten is’ [1285; CG II, Rijmb.]; vnnl. ‘feestelijk ontvangen’ in [doe] wert heere Lodewijc van Bourbon met groter eeren ende solemniteyten tot Ludic ingehaelt ‘toen werd heer L.v.B. met veel plechtig eerbetoon feestelijk ingehaald in Luik’ [1530; MNW], inhalen ‘voorbijgaan’ [1691; Sewel NE]; nnl. ‘op gelijke hoogte komen met’ in hy volgt, hy haalt hem in, en heeft hem aangegrepen ‘hij volgt, komt bij hem en heeft hem aangevallen’ [ca. 1720; WNT].
Gevormd uit → in en → halen.
De oorspr. en algemene betekenis ‘binnenbrengen, binnenhalen, binnenleiden’ bestond met diverse nuances, bijv. nog tot in het Nieuwnederlands ‘innen, binnenhalen’, zie → inhalig, en ‘ademhalen’. De meeste andere betekenissen zijn inmiddels grotendeels verouderd; in plaats daarvan gebruikt men andere woorden met in of woorden met binnen, zoals binnenhalen, (naar) binnen trekken, inademen, → inhaleren. Men spreekt nog wel van Sinterklaas inhalen of een sportheld inhalen ‘hem plechtig of feestelijk ontvangen’. De betekenis ‘op gelijke hoogte komen’, en daaruit vooral in het NN ‘voorbijgaan’, is ontstaan naar analogie van werkwoorden als inlopen ‘achterhalen, bijkomen’ [1619; WNT inloopen] en ingaan ‘id.’ [1661; WNT ingaan].

Dateringen of neologismen

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

inhalen: iemand links (rechts) —, zich linkser (progressiever) of rechtser (behoudender) opstellen dan iemand anders. Vooral gebruikt wordt door journalisten en politici. In plaats van inhalen gebruikt men ook wel het werkwoord passeren.

Clinton staat dus voor een onoplosbaar dilemma. Op korte termijn is het politiek aantrekkelijk de concurrent rechts in te halen op het gebied van de sociale bijstand, de belastingverlaging, de doodstraf en de strijd tegen de misdaad. (Trouw, 25/11/94)
Ze vinden de liberaal-democraten—het Britse D66—inmiddels te links. Labour heeft hen rechts ingehaald. (Elsevier, 07/10/95)
Arnold Heertje, jarenlang ingedeeld bij PvdA’s rechterflank, voelt zich in sommige opzichten ‘rechts ingehaald’ door zijn eigen partij. (HP/De Tijd, 08/11/96)
Hun woordvoerder sociale zaken Bert Bakker probeert met een voorstel om de bijstand te verhogen de PvdA links in te halen. (HP/De Tijd, 28/02/97)
De PvdA kan zich toch niet op het minimumloon, of naar studenten toe, links laten inhalen door D66? (Trouw, 27/06/97)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut