Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

imperialist - (politiek van heers- en expansiezucht)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

imperialisme zn. ‘politiek van heers- en expansiezucht’
Nnl. eerst in de Latijnse vorm imperialismus “de keizersheerschappij, het keizerschap; willekeurige onbeperkte heerschappij, despotisme” [1863; Kramers], dan imperialisme ‘politiek van heers- en expansiezucht’ in herauten van royalisme en imperialisme [1887; Groene Amsterdammer], een sterk Marxistisch blad, dat onbarmhartig het kapitalisme en het imperialisme aanvalt [1897; WNT Aanv.]. Daarnaast imperialist ‘aanhanger van het imperialisme’ [1886; Kramers] en imperialistisch ‘betreffende het imperialisme’ [1887; Groene Amsterdammer].
Moderne afleiding van het Laatlatijnse bn. imperialis ‘keizerlijk, betreffende de keizer’, afleiding van imperium ‘keizerrijk’, zie → imperium. Het woord verschijnt eerst in het Frans onder Napoleon, als impérialisme ‘keizergezindheid’ [1832; Rey] in contrast met royalisme ‘koningsgezindheid’. Later, en wellicht onafhankelijk van het Frans, ontstaat Engels imperialism ‘de Britse koloniale expansiepolitiek’ [1878; OED], wellicht als vervolg op de kroning van koningin Victoria in 1877 tot Empress of India ‘keizerin van India’. Het was dit Britse imperialisme dat in het buitenland steeds vaker werd verafschuwd en in een negatief daglicht gesteld, uit afgunst, maar vaker vanuit een slachtofferpositie of op ideële gronden. Grote motor hierachter was het marxisme-leninisme, dat in het begin van de 20e eeuw imperialisme aanwees als het zeer verwerpelijke, ultieme stadium van het kapitalisme. Het was uiteindelijk deze pejoratieve betekenis die internationaal werd.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

imperialist ‘voorvechter van het imperialisme’ -> Indonesisch impérialis ‘voorvechter van het imperialisme’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal