Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

hortensia - (sierheester)

Etymologische (standaard)werken

Diverse auteurs (2011-), Etymologiewiki

Oudere attestaties (voor 1844):

  • Eenige byzonderheden, de plant hortensia betreffende. In: Vaderlandsche letterkunde (1804) [1]
  • Herkomst van verscheiden boomen, planten, vruchten enz., tegenwoordig in Europa vrij algegemeen verspreid. In: Vaderlandsche letterkunde (1808) [2]: "de Jasmijn van de kust van Malabar, de Hiacinth uit Indie, de Balsem uit Arabie, en de Hortensia uit China"
  • Fragmenten, Rusland betreffende. In: Vaderlandsche letterkunde (1813) [3]: "[...] voor een open raam, voorzien van oranjeboomen en hortensias in bloei"

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

hortensia [sierheester] {1844} < modern latijn hortensia; de naam werd bedacht door de Franse botanicus Commerson, die de plant in China ontdekte tijdens de reis om de wereld van Bougainville (1766-1769); genoemd naar Hortense, de vrouw van Commersons reisgenoot Lepaute.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

hortensia znw. v., in de 18de eeuw < fra. hortensie ‘hydrangia hortensia’, de naam van een plant, die in 1767 door de botanicus Ph. Commerson in China ontdekt werd en waaraan de naam gegeven werd van Hortense, de vrouw van de uurwerkmaker Lepeaute (1723-1788), die met beiden deelnam aan de wereldreis van Bougainville.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

Horten’siafamilie (de), Steenbreekfamilie, bepaalde plantenfamilie (Saxifragaceae). - Etym.: Genoemd naar de hortensia (Hydrangea macrophylla).

Thematische woordenboeken

E. Sanders (1993), Eponiemenwoordenboek: Woorden die teruggaan op historische personen, Amsterdam

hortensia, sierheester
Was de Franse botanicus Commerson verliefd op Hortense? Hij moet haar in ieder geval erg aardig hebben gevonden, anders had hij de bekende sierheester nooit naar haar hortensia genoemd. Tussen 1766 en 1768 begeleidde Philibert Commerson [1717-1773 ] de beroemde ontdekkingsreiziger Bougainville op zijn expeditie naar China. Tijdens de expeditie verzamelde Commerson 150 onbekende plantensoorten en één daarvan noemde hij naar Hortense.
Naar welke Hortense is een vraag die taalkundigen al tijden bezighoudt. Volgens sommigen gaat om Hortense Baret of Barré, die hem verkleed als bediende op zijn reis begeleidde. Anderen houden het op Hortense Lapeaute, de echtgenote van de horlogemaker en astronoom die eveneens aan de expeditie deelnam. Zekerheid over de herkomst is niet te verkrijgen, maar dat er bij de vernoeming liefde in het spel was, dat kan bijna niet missen.

C.A. Backer (1936), Verklarend woordenboek van wetenschappelijke plantennamen

Horténsia Comm. [Ph. Commerson] / horténsia, - genoemd naar Hortense van Nassau, zuster van Karel H. N. O. prins van Nassau-Siegen, welke laatste, als officier in Fr. dienst, deelnam aan de wereldreis (1766-69) van Bougainville (zie Bougainvillĕa). - Commerson (zie commersōni), de auteur van het gesl. Hortensĭa, nam tot 1768 als natuuronderzoeker deel aan denzelfden tocht. Verkeerdelijk wordt wel vermeld, dat deze Chin. plant door Commerson, die nimmer in China is geweest, ontdekt zou zijn en genoemd naar zijn minnares, Jeanne (niet Hortense) Barré, welke, als matroos verkleed, aan Bougainville’s tocht deelnam. Evenmin is zij genoemd naar de Fr. astronome, mevr. Hortense Lepaute of Lapeaute († 1788), echtgenoote van een beroemden vervaardiger van uurwerken te Parijs.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

hortensia sierheester 1844 [WNT vermoedelijk] <modern Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut