Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

hondsroos - (soort plant)

Thematische woordenboeken

W. Deconinck (2019), Plantennamen nader toegelicht, Kortrijk.

hondsroos
Rosa canina L.

De verre oorsprong van de naam Roos ligt bij de Indo-Germaanse naam urdho die doornstruik betekent. Daaruit ontstond het Oudperzische wurdo; de wilde rozen zijn oorspronkelijk uit het oude Perzië afkomstig. Uit wurdo zijn de Griekse naam Rhodon en de Latijnse naam Rosa ontstaan. Uit die Latijnse naam volgden in het Middelnederlands de namen Rosen en Rose en de hedendaagse naam Roos.

Voor het verband tussen de plant en de hond liggen vele verklaringen voor. De oude Grieken dachten dat met deze plant hondenbeten genezen konden worden. In de antieke geneeskunde werd een extract van de wortel als geneesmiddel gebruikt tegen de gevolgen van een beet van een hond die besmet was met hondsdolheid, vandaar in de Latijnse soortnaam als tweede soortaanduidende woord canina, wat honds betekent. De gelijkenis van de stekels op de plant – volgens de botanische nomenclatuur zijn het geen doornen – met de tanden van een hond zou ook een verklaring kunnen zijn. En misschien heeft men vastgesteld dat de plant honden aantrekt die dan tegen de plant hun poot opheffen.

De naam Hondsroos zal waarschijnlijk gewoon overgenomen zijn uit de Duitse naam Hunds-Rose. In het Duits kent men het woord hundsgemein, wat betekent iets wat men overal kan vinden en aangezien de Hondsroos een algemeen voorkomende plant is, kan dit wel aanleiding hebben gegeven tot de naam Hunds-Rose. Met die naam wordt dan gewoon aangegeven dat die plant onderscheiden moet worden van de gekweekte sierrozen. In het Duitse taalgebied bestaan er vele tientallen vooral volksnamen voor planten waarvan de naam begint met “hunds-”; dan zijn dat planten die ofwel veel voorkomen, ofwel in de natuur een onbeduidende rol spelen, ofwel schadelijke eigenschappen bezitten, bijvoorbeeld giftig zijn. In het Nederlands kennen we ook bijvoorbeeld het woord hondenweer, dat ook een negatieve bijklank heeft.

F. Kok (2007), Waarom brandnetel?, Nieuwegein

Roos (honds), Rosa canina
Rosa: de naam roos is een naam die stond voor allerlei mooie bloemen.
Canina: betekent van een hond.
Hondsroos: de naam roos is een naam die stond voor allerlei mooie bloemen. Honds is een letterlijke vertaling van canina. In de plantenwereld en ook elders komt de uitdrukking ‘honds’ nogal eens voor en dan meestal in een bepaald negatieve zin of als onderscheiding naast de favoriete verschijning.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal