Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

homogeen - (gelijksoortig, van dezelfde samenstelling in alle delen)

Etymologische (standaard)werken

Diverse auteurs (2011-), Etymologiewiki

Oudere attestatie (voor 1824):

  • J.H.J. Wellenbergh: Geboorte van eene zeer wanschapen vrucht, en beschrijving en afbeelding van dezelve. In: Vaderlandsche letteroefeningen (1812) [1]: "De hersenen, welke naar eene homogene zelfstandigheid geleken, vertoonden zich zeer week, met water omringd [...]"

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

homogeen bn. ‘gelijksoortig, van dezelfde samenstelling in alle delen’
Nnl. homogeen ‘gelijksoortig, uit delen van gelijke aard bestaande’ [1824; Weiland], ook overdrachtelijk zoals bijv. in een homogeen ministerie ‘... waarvan de leden dezelfde politieke beginselen huldigen’ [1844; WNT Aanv.]. Eerder geïsoleerd een homogenial ... slijm ‘een homogeen slijm’ [ca. 1660; WNT verwezend I].
Internationaal wetenschappelijk woord, in het Nederlands al dan niet via Frans homogène [1516; TLF] ontleend aan wetenschappelijk Latijn homogeneus ‘van dezelfde soort’, zelf ontleend aan Grieks homogenḗs ‘bloedverwant, van dezelfde soort’, gevormd uit homós ‘gelijk, gemeenschappelijk’, zie → homo-, en génos ‘familie, geslacht, soort, generatie’, verwant met → kunne. Zie ook → -geen.
De betekenis ‘van dezelfde soort’, waarbij meerdere voorwerpen of zaken worden genoemd, komt in bepaalde contexten nog voor, bijv. in homogene grootheden; gebruikelijker is de betekenisuitbreiding ‘gelijk of gelijksoortig in alle samenstellende delen’, met betrekking tot een groter geheel. Het begrip wordt in diverse takken van wetenschap gebruikt, bijv. in de geologie, wiskunde, natuurwetenschappen.
heterogeen bn. ‘ongelijksoortig, van ongelijke samenstelling’. Nnl. heterogeen ‘ongelijksoortig’ [1788; WNT uitvullen]. Antoniem van homogeen en met dezelfde etymologie, maar dan op basis van → hetero-. Vaker dan homogeen gebruikt in de eerste betekenis, dus zonder verondersteld groter geheel, bijv. in Vver of vijf stemmen krijschen door elkander allerlei heterogene liederen [1841; WNT krakeel].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

homogeen [van dezelfde aard] {1824} < frans homogène < middeleeuws latijn homogeneus [idem] < grieks homogenès [van hetzelfde geslacht, bloedverwant, van dezelfde generatie], van homos [eender, dezelfde] + -geenheterogeen.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

homogeen (Frans homogène)

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Homogeen (Gr. ὁμογενής (homogenês) = van hetzelfde geslacht, gelijksoortig; < → homo-, + Gr. γένος (génos) = geslacht, soort). Wordt gezegd van een stof of continuum (veld) of grootheid, waarvan de eigenschappen niet van de plaats afhangen.

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Homogeen (< Gr. ὁμογενής; < ὁμοῖος = dezelfde; γένος = geslacht). Lett. Van hetzelfde geslacht. Het woord homogene functie werd in 1726 door Joh. Bernoulli (1667–1748) ingevoerd voor vormen in twee veranderlijken x en y, waarin iedere term dezelfde exponentensom heeft. Het alg. kenmerk, dat door de substitutie y = ux een product ontstaat van xn en een functie van u werd door Euler (1707– 1783) opgesteld. Homogene (eig. homogeniserende) coördinaten ontlenen hun naam aan het feit, dat door hun invoering de vergelijkingen homogeen worden. Naar aanleiding daarvan wordt een greep van getallen homogeen genoemd, wanneer het alleen op hun onderlinge verhouding aankomt.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

homogeen ‘van dezelfde aard’ -> Indonesisch homogén ‘van dezelfde aard’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

homogeen van dezelfde aard 1824 [WEI] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal