Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

hoera - tw. als vreugde-uiting; (uitroep van vreugde)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

hoera tw. als vreugde-uiting; zn. ‘uitroep van vreugde’
Nnl. als zn. in het aanrukken der Ruitery met hare gewone hurrah's [1816; WNT], als tussenwerpsel Hoera! [1830; WNT]. Daarnaast de verbinding met hi(e)p, in een hip-hip-hoeraatje [1845; WNT], hiep-hiep-hiep-hoera! (door soldaten voor een jarige, in een vertaling uit het Duits) [1882; Groene Amsterdammer].
Ontleend aan Duits hurra dat dezelfde functie heeft als in het Nederlands en al in het Middelhoogduits (voor 1350) is afgeleid van een werkwoord hurren ‘zich snel voortbewegen’ (nu alleen nog dialectisch), waarvoor zie ook → herrie.
Het Duitse tussenwerpsel hurra is een Pruisische soldatenkreet geweest, die ten tijde van de bevrijdingsoorlogen tegen Napoleon (1813-15) zowel in het Duits als in andere Europese talen zeer populair werd (Grimm). In hoeverre er verband is met Engels hurray is niet duidelijk. Het Engelse woord is weliswaar jonger [1686; BDE] dan het Duitse, maar kan zich zelfstandig hebben ontwikkeld uit ouder huzza, hussa [1573; BDE], hissa [ca. 1500; BDE], dat misschien gerelateerd is aan het Nederlandse werkwoord → hijsen. Volgens Pfeifer is Engels hurrah, hurray aan het eind van de 18e eeuw in de Duitse zeemanstaal opgenomen; datzelfde zou ook voor het Nederlands kunnen gelden voorzover hoera in zeemanstaal voorkomt [1833; WNT]. Wat in elk geval aan het Engels is ontleend, is de uitroep hip, hip, (hip,) hoera! De noordelijk-Nederlandse variant met hiep i.p.v. hip wijst wellicht op bemiddeling via Duits hipp hipp hurra. In Engels hip hip hurrah is het eerste woord van onbekende herkomst.
In de 19e eeuw is de spelling nog niet stabiel, getuige varianten als hurra(h), hora, hoerah. Hoera lijkt zich tegen het einde van die eeuw te stabiliseren. De uitspraak kan nog steeds variëren: de klemtoon kan zowel op de eerste als op de laatste lettergreep vallen.
Lit.: H. Kern (1866), ‘Hurra!’, in: Taalgids 8, 291-297

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

hoera [vreugdekreet] {1816} < hoogduits hurra, dat door Duitse soldaten in Engelse dienst is overgenomen uit engels hurrah, hurray, hooray, van huzza, waarnaast een hoogduits hurra [vlug!], van hurren [zich snel bewegen].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

hoera tussenwerpsel, eerst sedert 1815 overgenomen < nhd. hurra, reeds mhd. hurrā. Dit is de imperatief van hurren ‘zich snel bewegen’ met de klinker ā om kracht aan het woord te geven (vgl. hola).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

hoera tusschenw., sedert 1815. Evenals eng. hurra(h) (sedert 1686), de. hurra uit hd. hurra, mhd. hurrâ, een imper. van hurren “zich snel bewegen” + â. Men heeft het ndl. woord ook wel uit russ. urá afgeleid.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

hoera tuss., gelijk Eng. hurra(h), Zw. en De. hurra, uit Hgd. hurra, wisselvorm van hoezee.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

hoera tw., s.nw. Ook hoerê.
Uitroep van vreugde, goedkeuring, toejuiging by 'n oorwinning, ens., of die uitroep hoera.
Uit Ndl. hoera (1816 as tw. en s.nw.).
Ndl. hoera uit Hoogduits hurra (1777), oorgeneem deur D. soldate in die Eng. diens uit Eng. hurrah, hurray, hooray (1686 as s.nw., 1716 as tw.), wat mntl. oorgeneem is uit die strydkreet van Pruisiese soldate tydens die Vryheidsoorlog (1812 - 1813); andersins is dit 'n later wisselvorm van huzza uit die groet- of saluutkrete van seelui wat mntl. ontwikkel het uit krete van gekoördineerde kraginspanning wanneer iets gesleep of opgehys is.
Fr. houra.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

hoera (Duits hurra)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

hoera ‘vreugdekreet’ -> Indonesisch hura ‘vreugdekreet’; Jakartaans-Maleis hóréé, óréé ‘vreugdekreet’ (uit Nederlands of Engels); Madoerees hurī, ore, urre, hurre ‘vreugdekreet’ (uit Nederlands of Engels); Petjoh hooréé ‘vreugdekreet’; Sranantongo hure ‘vreugdekreet’ (uit Nederlands of Engels); Surinaams-Javaans oré ‘vreugdekreet’.

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

hoera [kreet van vreugde] (1815). In 1815 vindt de Slag bij Waterloo plaats, waarin Engelse, Pruisische en Nederlandse legers de troepen van Napoleon Bonaparte verslaan. Sinds deze slag is in het Nederlands de uitroep hoera in gebruik, die de soldaten overnamen van de Pruisische troepen.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

hoera tussenwerpsel: vreugdekreet 1816 [WNT] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut