Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

historie - (geschiedenis)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

historie zn. ‘geschiedenis’
Mnl. historie ‘geschiedverhaal’, met als oudste attestatie istorie [1240; Bern.]; daarnaast ook ‘het gebeurde’, zoals in een ghesciet dinc een historie ‘iets wat gebeurd is, een historie’ als vertaling van Latijn historia [1488; WNT geschiedenis].
Al dan niet via Oudfrans istorie [begin 12e eeuw; Rey] ontleend aan Latijn historia ‘geschiedschrijving, verhaal’, zelf ontleend aan Grieks historíā ‘onderzoek, wetenschap; de daardoor verworven kennis, verslag, verhaal’, afgeleid van historeĩn ‘bestuderen, te weten komen’, afgeleid van hístōr ‘wijze man, rechter’.
Hístōr moet zijn ontwikkeld uit ouder *ís-tōr, de klankwettige reflex van pie. *wid-tōr, waarin het eerste lid de nultrap is van de wortel pie. *weid- ‘zien’, waaruit ook Nederlands → weten.
In de Middeleeuwen werd vaak weinig onderscheid gemaakt tussen een waargebeurde vertelling van geschiedkundige feiten en een romantisch verhaal, en voor beide wordt dan ook wel de term historie gehanteerd. In elk geval ging het altijd om een geschreven verhaal, waarmee het zich duidelijk onderscheidde van → geschiedenis (oorspr. ‘dat wat geschiedt’), zoals in het Vroegnieuwnederlands nog blijkt uit history van de geschiedenisse ‘de beschrijving van het gebeurde (= de geschiedschrijving)’ [1573; WNT]. Pas in het Nieuwnederlands vervaagde het onderscheid: zowel geschiedenis als historie kunnen slaan op ‘hetgeen gebeurd is’ en op ‘de beschrijving van wat gebeurd is’. Onder invloed van de wetenschappelijke bestudering van het verleden, dat niet meer werd gezien als een opeenvolging van afzonderlijke gebeurtenissen maar als één samenhangend geheel, worden de meervoudsvormen geschiedenissen en historiën nu nauwelijks meer gebruikt.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

historie [verhaal, geschiedverhaal] {historie, ystorie 1201-1250} < latijn historia [onderzoek, verhaal, geschiedschrijving, geschiedenis] < grieks historia [onderzoek, verslag, verhaal, studie, wetenschap], van histōr [ooggetuige, rechter van onderzoek, deskundige], verwant met idein [zien].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

historie znw. v., reeds mnl. < gr. lat. historia. — Het bnw. historisch komt eerst in het latere nnl. op en wel onder invloed van het nhd., waar het sedert de 16de eeuw reeds bekend is (zie Leest 125).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

historie znw. Sedert ’t Mnl. en Mhd. Uit lat. historia (gr. historía), waarop ook fr. histoire, eng. history, story teruggaan.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

historie. Het bnw. † historisch, eerst later-nnl., zal wel onder hd. invloed (hd. historisch sedert de 16e eeuw) zijn opgekomen; vgl. Leest Dui. Invl. 125. Mnl. kwam historielijc ‘historisch’ voor.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

historie ‘verhaal, geschiedverhaal’ -> Indonesisch histori ‘verhaal, geschiedverhaal’; Ambons-Maleis istòri, stori ‘spreken, praten’; Jakartaans-Maleis setori ‘ruzie’ (uit Nederlands of Engels); Madoerees stori ‘historie, geval, ruzie’ (uit Nederlands of Engels); Makassaars sitôri ‘herrie, praatjes, complimenten’; Menadonees stori ‘lawaai, ruzie, leven’; Soendanees istori ‘vals aanklagen, een historie ergens van maken’ (uit Nederlands of Engels); Creools-Portugees (Batavia) historiaal ‘vertelling’; Negerhollands storie ‘historie, geschiedenis, verhaal’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

historie verhaal, geschiedverhaal 1240 [Bern.] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut