Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

hiërarchie - (rangorde)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

hiërarchie zn. ‘rangorde’
Mnl. die ierarchie vander inghelen heerscapie ‘de rangorde van de engelenmacht’ [1300-25; MNW-R], gheraerchie [1340-60; MNW-P], hyerarchie [1460-80; MNW-R].
Via christelijk Latijn hierarchia ontleend aan Middelgrieks hierarkhía ‘beheer over heilige zaken’, gevormd uit klassiek Grieks hierós ‘heilig’, zoals ook in → hiëroglief, en arkhḗ ‘beginpunt; leiderschap’, een afleiding van árkhein ‘leiden, de eerste zijn’, zie → aarts-. De Middelnederlandse vorm met ghe- is ontleend aan het Frans, dat van de 14e-17e eeuw de vorm gerarchie kent en pas vanaf de 16e eeuw de geleerde vorm hierarchie gebruikt.
In de Middeleeuwen was het woord alleen een theologisch begrip dat de rangorde van de engelenkoren aanduidt (gebaseerd op de kabbala), later komen hier ook andere rangordes bij, zoals die van kerkelijke machthebbers, militairen e.d.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

hiërarchie [rangorde] {hierarchie 1350} < middeleeuws latijn hierarchia < byzantijns-grieks hierarchia, van klass. grieks hierarchès [hogepriester], van hieros [heilig] + archein [het hoofd zijn, leiden, commanderen] (vgl. -archie).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

hiërarchie ‘rangorde’ -> Indonesisch hiérarki, hirarki ‘rangorde’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

hiërarchie rangorde 1350 [MNW] <ME Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut