Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

heroïne - (sterk verslavend morfinederivaat (diacetylmorfine))

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

heroïne zn. ‘sterk verslavend morfinederivaat (diacetylmorfine)’
Nnl. heroïne ‘morfinederivaat’ in morfine-, heroïne en cocaïne-misbruik in Amerika [1924; Groene Amsterdammer], de invoer van sommige alkaloïden, als cocaïne, heroïne, morphine en opium is in de meeste landen onderworpen aan zeer strenge bepalingen [1928; WNT Supp. alkaloïde].
Ontleend aan Duits Heroin, oorspr. een merknaam, in 1898 gedeponeerd door medicijnenfabriek Bayer voor de chemische stof diacetylmorfine en zo genoemd naar aanleiding van het heroïsche gevoel dat inname van de stof teweegbrengt, met daarbij een bij medicijnnamen en in de scheikunde gebruikelijk achtervoegsel -in (Nederlands -ine).
Heroïne, een jaar eerder gesynthetiseerd door Felix Hoffmann, zou een krachtig alternatief zijn van het al veel langer bekende medicijn morfine en zou bovendien niet verslavend zijn. In de daaropvolgende jaren werd Bayers heroïnedrankje inderdaad in vele landen voorgeschreven als zeer effectief middel tegen hoesten, pijn in de borst, longontsteking en bronchitis. Toen ook van heroïne de sterk verslavende werking duidelijk werd, staakte Bayer de productie, ten gunste van het eveneens door Bayer aan het eind van de 19e eeuw ontwikkelde Aspirin, zie → aspirine. Sindsdien vindt heroïneproductie vooral plaats in de opium telende landen en speelt de handel zich voornamelijk in de illegaliteit af.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

heroïne [bedwelmende stof] {1926-1950} < hoogduits Heroin, gevormd door H. Dreser (1898) naar grieks hèrōs [halfgod, held], vanwege de door heroïne veroorzaakte euforie.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

heroïen s.nw. Ook heroïne.
Bedwelmende stof wat uit morfien gemaak word en waaraan gebruikers maklik verslaaf raak.
Uit Eng. heroin (1898).
Eng. heroin is in 1898 deur die Duitser H. Dreser gevorm n.a.v. Grieks hèrōs 'halfgod, held', omdat die gebruik van heroïen jou eufories of soos 'n held of god laat voel.
D. Heroin (19de eeu), Fr. héroïne, Ndl. heroïne (1926 - 1950).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

heroïne (Duits Heroin)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

heroïne ‘bedwelmende stof’ -> Indonesisch héroin ‘bedwelmende stof’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

heroïne bedwelmende stof 1928 [Oosthoek's geïll. enc.] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut