Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

herkauwen - (andermaal kauwen)

Etymologische (standaard)werken

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

herkauwen ww., mnl. hercuwen (Ruusbroec), samenstelling van kauwen.

Dit woord heeft het oudere mnl. edericken, ederecken, edereken vervangen, vgl. mnd. edreken, ohd. itaruchen, itruchen, oe. edreccan. Voor het 1ste lid *ið ‘terug, weer’ zie: etgroen. — Het 2de lid is hetzelfde woord als oe. roccettan ‘oprispen’, dat verder verwant is met gr. ereúgomai ‘uitspuwen, braken’, lat. ērūgo ‘oprispen’ (zie ook: rochelen en oprispen). — Mnl. edericken vertoont verzwakking van de vokaal. Men voelde toen in het woord een samenstelling met eder en vormde daaruit weer edercauwen, mnd. ederkouwen, waaruit weer nnl. dial. ērkauwen, dat weer aanleiding gaf tot nērkauwen in N. Holl. Gron. Achterhoek en O.-Friesland. — Zie voor de verdere woorden voor dit begrip, zoals kwernen, eerken of ierken en nirken, nierken de kaart van A. P. Kieft, Taalatlas afl. 2, 2. — Een uitvoerige behandeling der verschillende vormen geeft W. Neubauer, Deutsche Wortforschung in europäischen Bezügen 1, 1958, 298 vlgg.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

herkauwen ww., mnl. (Ruusbroec) hercûwen. Samenst. van cûwen, nnl. kauwen. Een ouder woord voor “ herkauwen” is mnl. ēdericken, ēderecken, ēdereken (ook ēdekeren met metathesis) = ohd. it(a)ruchen, mnd. ëdreken, ags. ëdreccan “id.” (: edroc, -rec, -ric “keel, ’t herkauwen”). Voor het eerste lid zie etgroen. Het tweede is evenals ags. roc(c)ettan “oprispen” verwant met lat. ê-rûgo “ik risp uit”, gr. ereúgomai “ik spuug uit, braak”, obg. rygają. , lit. riáugmi, raugiù, rúgiu “ik risp op”, arm. orcam “ik braak, risp op”, nperz. â-rôγ “het oprispen”. Vgl. verder oprispen en rochelen. Het e-(i)-vocalisme van mnl. mnd. -reken enz. is aan het zwakke accent toe te schrijven. Doordat men in ēdericken enz. een prefix ēder- voelde, ontstond mnl. ēdercauwen, mnd. ēderkouwen “herkauwen”, nnl. dial. ērkauwen, waarnaast jonger nērkauwen (-kouwen,- kewwen) in ’t N.-Holl., Gron., Oostfri., Achterh.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut