Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

herinneren - (weer in het geheugen brengen; gedenken)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

herinneren ww. ‘weer in het geheugen brengen; gedenken’
Vnnl. erinneren ‘weer in het geheugen roepen, terugdenken’ [1599; Kil.]; nnl. herinneren ‘id.’ [1784; WNT].
Ontleend aan Duits erinnern ‘herinneren’ met aanpassing van het voorvoegsel aan → her-. Het al Vroegnieuwhoogduitse werkwoord, dat voor het eerst in de Lutherbijbel voorkomt, is gevormd met er- bij Middelhoogduits innern ‘in kennis stellen, doen herinneren’, dat is afgeleid van de vergrotende trap inner ‘(meer) inwendig, binnenin zijnde’ van → in.
Ook in het Middelnederlands bestaat een werkwoord inneren ‘iemand aan iets herinneren’ [begin 15e eeuw; MNW].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

herinneren [doen terugdenken aan] {erinneren 1599, herinneren 1644, vgl. erinneringe 1477} < hoogduits erinnern, waarbij het voorvoegsel is vervangen door her-.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

herinneren ww. In de 2de helft der 16de eeuw gevormd naast het uit het Duits overgenomen erinneren, mhd. erinnern naast innern, dat afgeleid van ohd. innaro ‘het binnenste’ oorspr. betekende ‘zorgen dat iemand het zich bewust wordt, bekend maken met’, maar dat sedert Luther die van lat. monēre gekregen heeft. Ook de. erindre en zw. erinra stammen uit het Duits. — Voor de vervanging van -er door her- zie ook: herkennen.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

herinneren ww. In de 2de helft van de 16de eeuw gevormd naast het uit ’t Du. ingedrongene erinneren. Hd. erinnern komt sedert Luthers tijd voor in plaats van mhd. innern “herinneren aan, doen weten, meedeelen, overtuigen” (ohd. reeds innarôn), = mnd. inneren (waaruit mnl. inneren in den Sassenspieghel) “id.”, een afl. van ohd. innaro “interior” (zie innerlijk). Voor de ndl. prefixsubstitutie vgl. herkennen.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

herinneren o.w., naar Hgd. erinnern, waar het gev. is met er- en Mhd. inren: dit is afgel. van ’t bijw. *inner = binnen (z. innerlijk).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

herinneren (Duits erinnern)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

herinneren ‘doen terugdenken aan’ -> Fries herinnerje ‘doen terugdenken aan’; Zweeds erinra ‘doen terugdenken aan’ (uit Nederlands of Nederduits).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

herinneren doen terugdenken aan 1599 [Kil.] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut