Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

hendel - (beweegbaar handvat aan een machine)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

hendel zn. ‘beweegbaar handvat aan een machine’
Nnl. handel ‘bewegend handvat’ in een lange hefboom of handel [1852; WNT], handel “handhefboom” [1883; Kramers/Bonte], ook wel geschreven als handle “handvat, greep, steel” [1886; Kramers], later hendel [1939; OT 8, 16].
Ontleend aan Engels handle ‘handvat’, Oudengels handle [voor 800; BDE], afleiding van hand, zie → hand, wrsch. met het achtervoegsel *-ila voor werktuigen, zoals ook in → beitel, en zie → druppel.
Kramers 1886 en Koenen 1903 geven bij handle resp. handel de uitspraak /hend'l/ resp. /hendel/ aan; WNT (1899) hanteert de uitspraak /handel/. Sedert 1954 mag zowel handel als hendel gespeld worden.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

hendel, handel [hefboom] {handel 1852, hendel na 1950} < engels handle [idem], van hand; een oorspr. nl. woord handel [handgreep] {1436} bestond in het middelnl., maar ging verloren.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

handel 2 znw. o. m. ‘handvat aan een machine’ < ne. handle. Maar reeds mnl. bestond handel ‘handvat’ (als gelders woord overgeleverd), dat later verloren ging.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

hen’del (de, -s), deurknop. Hij luisterde met z’n oren tegen de muur en wachtte, z’n blik gericht op de hendel van de deur (Vianen 1979a: 30). - Etym.: E handle = handvat i.h.a. AN h. = hefboom voor de bediening van een toestel met de hand.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

hendel (Engels handle)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

hendel hefboom 1852 [WNT] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut