Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

helium - (scheikundig element, edelgas)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

helium zn. ‘scheikundig element (He), een edelgas’
Nnl. helium ‘zeker edelgas’ [1882; WNT Aanv.].
Internationaal neologisme, voorgesteld door de Britse sterrenkundige Sir Joseph Norman Lockyer (1836-1920), die het bestaan van dit element in 1868 postuleerde uit het door hem onderzochte spectrum van zonlicht. De naam is gevormd op basis van Grieks hḗlios ‘zon’, verwant met Latijn sōl ‘zon’, zie → solair; met achtervoegsel -ium zoals gebruikelijk bij de jongere namen van scheikundige elementen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

helium [chemisch element] {1898} < modern latijn helium < grieks hèlios [zon]; de naam werd gegeven door Sir Joseph Norman Lockyer (1836-1920) en Sir Edward Frankland (1825-1899), omdat zij het element voor het eerst waarnamen tijdens een eclips in het spectrum van de zon.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

helium znw. o. ‘chemisch element; zonnegas’ < ne. helium, dat door Ramsay in 1895 ontdekt werd, maar waarvan het bestaan reeds eerder vermoed werd, zodat het woord reeds sedert 1878 in Engeland voorkomt.

Thematische woordenboeken

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Helium (He, 2). (Gr. ἥλιος (hêlios) = zon). Bij het waarnemen van de zoneclips van 18 Aug. 1868 werd door verschillende astronomen in het spectrum van de protuberansen van de zon een gele lijn geobserveerd, die zij niet konden identificeren. In de daaropvolgende dagen werden deze waarnemingen nog herhaald door den Fransen astronoom Janssen (1824—1907). Op 20 Oct. van hetzelfde jaar werden de onbekende lijnen ook waargenomen, volgens een eigen methode, door Sir Norman Lockyer (1836—1920). Aan beiden wordt de eer der ontdekking toegekend. Eerst veel later is met zekerheid bekend geworden dat men met een nieuw element te doen had, vooral toen het nl. in 1895 aan Ramsay (1852—1916) gelukte het element vrij te maken uit een uranium-erts. Frankland (1825—1899) en Lockyer gaven in 1871 aan het hypothetische nieuwe element den naam helium, naar de plaats van ontdekking. Helium is het enige element waarvan het bestaan het eerst buiten de aarde ontdekt is.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

helium ‘chemisch element’ -> Indonesisch hélium ‘chemisch element’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

helium chemisch element 1882 [Aanv WNT] <modern Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut