Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

handgemeen - (gevecht)

Etymologische (standaard)werken

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

handgemeen

De oorspronkelijke betekenis van gemeen is: aan meer dan een persoon of zaak toebehorend. Nog spreekt men van gemeengoed, gemene zaak maken, broeders des gemenen levens, iets met elkaar gemeen hebben, het gemenebest, iets door de druk gemeen maken enz. Handgemeen is dus eigenlijk: met gemeenschappelijke, dus: samengevoegde, ineengesloten handen. In vroeger tijd kon handgemeen duiden op een vriendschappelijke houding tegenover iemand en betekende het woord dus: eensgezind, eendrachtig. Bij Melis Stoke leest men: De graven voeren handgemeen naar Zeeland. Thans duidt handgemeen alleen vijandigheid aan. Handgemeen raken is: slaags raken en ook de bijgedachte aan het vechten met blote handen, dus ongewapend, is op de achtergrond geraakt. Zelfs van vloten wordt gezegd, dat zij handgemeen raken, wanneer zij elkander al schietend naderen maar dit is toch wel een eigenaardig gebruik van het woord.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

handgemeen predicatief bnw. en znw. o., mnl. hantghemêne bijw. en predicatief bnw. “gemeenschappelijk, dicht bij elkaar, handgemeen”. Uit hand en gemeen. Nog niet mhd. en mnd.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

handgemeen ‘onenigheid waarbij de partijen elkaar met de handen te lijf gaan’ ->? Noors handgemeng ‘gevecht (van man tegen man)’ .

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut