Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

hamsteren - (voorraden inslaan voor tijden van schaarste)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

hamster zn. ‘knaagdier (Cricetus cricetus)’
Vnnl. hamester ‘zeker knaagdier’ [1515; Claes 1998], hamester, hamster ‘zeer brutaal, knagend dier’ [1599; Kil.].
Ontleend aan Duits Hamster [15e eeuw; Paul], eerder hamestro [13e eeuw; Pfeifer], ontwikkeld uit Oudhoogduits hamustro ‘id.’ [ca. 1000; Pfeifer]. Het Duitse woord is ontleend aan het Slavisch, men reconstrueert Proto-Slavisch *choměstrŭ aan de hand van het latere Kerkslavische hapax choměstorŭ [11e eeuw; Pfeifer]. In het Oudrussisch zijn met ander achtervoegsel de vormen choměkŭ, chomjakŭ ‘hamster’ gevonden, waaruit modern Russisch chomják ‘hamster’.
Vermoedelijk is het Slavische woord verwant met of ontleend aan Avestisch hamaēstar ‘omverwerper’.
hamsteren ww. ‘als een hamster voorraden inslaan (bij dreigende schaarste)’. Nnl. hamsteren ‘id.’ in Wat heeft hij (de oorlog) ons gebracht. Duurte, gebrek en schaarste. Ook nog smokkelen, opkoopen en “hamsteren” [1917; Groene Amsterdammer], hamsteren, voorraad opdoen, een zuiver Duits woord [1918; Slijper], gehamsterde voorraden [1926; WNT Aanv.]. Ontleend aan Duits hamstern ‘id.’ [1826; Paul], een betekenis die vooral tijdens de Eerste Wereldoorlog in zwang kwam, afgeleid van Hamster.
Lit.: E. Slijper (1918), ‘Oorlogswinst der Nederlandse taal’, in NTg 12 (1918), 88-89; Sanders 2004, 186-187

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

hamsteren ww., eerst 1917 tijdens de rantsoenering gevormd als woord voor ‘(evenals een hamster) een geheime voorraad aanleggen’.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† hamsteren ww. ’een stille voorraad aanleggen (tegen de voorschriften)’. In 1917 tijdens de rantsoeneringsmaatregelen gevormd. Zie hamster.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

hamsteren (Duits hamstern)
Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

hamsteren [(heimelijk) voorraden inslaan of bewaren in tijden van of met het oog op schaarste] (1914). In de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) blijft Nederland neutraal, maar het kent grote schaarste aan artikelen. Veel ‘oorlogswoorden’ hebben hierop betrekking. Naast hamsteren ook broodkaart, oorlogsbrood, zilverbon, regeerings-meel en eenheidsworst. De taalkundige E. Slijper noemt in een artikel in De Nieuwe Taalgids als andere nieuwe woorden uit de jaren 1917 en 1918: duurte-toeslag, oorlogslening, zeppelin-raid, escadrille, gordijnvuur, duikboot-jager, gasmasker, gasaanval, luchtgevecht, mijnengevaar, vlammenwerper, tank en zomertijd.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

hamsteren voorraden inslaan voor tijden van schaarste 1917 [Slijper] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal