Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

grote klaproos - (plantensoort)

Thematische woordenboeken

W. Deconinck (2019), Plantennamen nader toegelicht, Kortrijk.

klaproos
Grote klaproos | Papaver rhoeas L.

De naam Klaproos werd ontleend aan het Duitse Klapprose. In de Nederlandse vertaling van het Duitse kruidenboek van Leonhart Fuchs, verschenen in ca. 1549, wordt de herkomst van de naam verklaard: “De kinderen hebben haer geneuchte [genoegen] met desen bloemen, want sij legghen de bladeren [kroonbladeren] tusschen haer handen, oft op haer voorhooft, ende sij doen die clappen oft geluyt geven, ende daerom so heet dit cruyt Clapperroose.” Hiermee wordt bedoeld dat een kroonblad zo gevouwen wordt dat een beursje ontstaat. Door daarop te slaan doet de samengedrukte lucht het zakje met een knal openspringen. Het woord roos in Klaproos verwijst gewoon naar de rode kleur van vele rozen.

Er worden ook nog andere verklaringen van de naam Klaproos gegeven. Een pas ontloken bloem van de plant zou dichtklappen als het begint te regenen. En ook het klapperend of ratelend geluid van de rijpe zaden in de rijpe vruchten zou aanleiding gegeven hebben tot de naam Klaproos. De Duitse naam Klapprose wordt niet meer gebruikt, de plant heet nu Klatsch-Mohn, waarin het woord klatsch ook klappen of klapperen betekent. Een tweede bekende naam voor deze plant is Kollebloem, bij Fuchs (1549) Colle en Colbloemen en bij Dodoens (1618) Collebloem. Het woord kol heeft vele betekenissen. Het kan verwijzen naar een haarloos hoofd en dan zou Kollebloem dan slaan op de dikke doosvrucht die de vorm van een hoofd heeft. Maar omdat de Kollebloem meestal in het koren groeit, is het ook mogelijk dat Kollebloem een verbastering is van Koornbloem, want bij Fuchs heet de plant ook Roode Coorenroosen.

De Grote Klaproos behoort tot de Papaverfamilie en tot het geslacht Papaver, zodat deze plant ook wel eens gewoon Papaver genoemd wordt, hoewel er natuurlijk nog andere Papaversoorten zijn, zoals de Slaapbol (Papaver somniferum L.) waaruit opium gewonnen wordt.

Het woord Papaver is een oude Latijnse plantennaam waarvan de herkomst niet zeker is. Het woord Papaver zou als wortel pap kunnen hebben, wat opblazen betekent en verwijst naar de opgeblazen kelken, vruchtbeginsels en vruchten van de bloemen van de Papavers. Papaver zou ook afgeleid kunnen zijn van het Keltische woord papa dat pap of brij betekent. Vroeger zou men het sap van de plant of van de vrucht verwerkt hebben tot een pap voor kleine, huilende kinderen om ze rustiger te houden. Voor hetzelfde doel gebruikte men vroeger zaden van de Slaapbol (Papaver somniferum L.), nadat ze eerst gekookt werden om ze te bevrijden van toxische alkaloïden.

Er bestaat een bijzondere band tussen de Klaproos en de gebeurtenissen van de Eerste Wereldoorlog in West-Vlaanderen en Noord-Frankrijk. De zaden van de plant blijven meer dan dertig jaar kiemkrachtig. Doordat tijdens de stellingenoorlog de aarde in het onbezette gebied van West-Vlaanderen herhaaldelijk omgewoeld werd door het maken van loopgrachten en door inslaande granaten, kwamen vele zaden van de plant naar boven die telkens tot volwassen planten uitgroeiden.

Vroeger droegen veteranen van de Eerste Wereldoorlog en later ook diegenen die de offers van deze en andere oorlogen willen herdenken rond 11 november, Wapenstilstandsdag, een in plastic nagemaakte bloedrode bloem van de Klaproos op hun jas of bloes ter herinnering aan het vele bloed dat vloeide in Vlaanderen en Noord-Frankrijk. Op de vele West-Vlaamse begraafplaatsen van gesneuvelde frontsoldaten vinden we dikwijls bij de graven houten kruisjes met daarop een vastgeprikte nagemaakte bloem van de klaproos.

F. Kok (2007), Waarom brandnetel?, Nieuwegein

Klaproos (grote), Papaver rhoeas
Papaver: is afkomstig van papa = pap of brij, en verum = echt, waar: dus ware pap. Het werd gebruikt om huilende kinderen een stroopje van het sap te geven, zodat zij in slaap zouden vallen.
Rhoeas: is afgeleid van het Griekse woord rhyas, wat afvallend betekent, op grond van het spoedig afvallen van de bloemblaadjes, nadat de bloem geplukt is.
Grote klaproos: de naam klaproos heeft zijn oorsprong te danken aan een kinderspelletje: men vouwt een bloemblaadje bolvormig zodat men een klein beursje krijgt. Dit slaat men op voorhoofd of handrug, de samengedrukte lucht doet het kleine zakje met een knal openspringen.

Hosted by Meertens Instituut