Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

griesmeel - (gebroken graan)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

griesmeel zn. ‘gebroken graan’
Nnl. griesmeel ‘grof meel’ [1872; van Dale], vaak in de samenstellingen griesmeelpap [1910; WNT rijst] en griesmeelpodding ‘-pudding’ [1898; van Dale].
In het Middelnederlands bestond voor gebroken of grof gemalen graan al het woord gruus, gruys [1350-1400; MNW], een variant van → grut, nnl. (dial.) gruis ‘zemelen’. De huidige vorm gries(meel) is ontleend aan Hoogduits Grießmehl, ouder griesmel ‘gruttenmeel, grofkorrelig meel’ [1482; FvW], samenstelling van Grieß ‘grut’ (zie → grut) en Mehl, zie → meel. In het Nederlands is de betekenis enigszins beperkt tot ‘grofkorrelig meel van tarwe of spelt’.
Het verouderde woord gries ‘grof zand, kiezelzand’ [1573; WNT] is een variant van → gruis ‘id.’.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

griesmeel znw. o., laat-nnl. ‘niet geheel fijngemalen gepelde tarwe’ in de 19de eeuw < nhd. griessmehl ‘graan dat niet geheel fijngemalen is, gruttenmeel’, vgl. mhd. griez ‘zandkorrel, kiezel’, os. griot, oe. grēot ‘zand’, on. grjōt ‘gesteente’; hier ook de volksnaam der Greutungi ‘zij die aan het strand wonen’ en zie verder: gort.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

griesmeel znw. (de en het), jonger nnl. Met gewijzigde bet. uit nhd. griessmehl o. (1482 griesmel) “graan, dat niet tot de fijnheid van meel gemalen is, gruttenmeel”. Dit uit griess (zie bij gort) + mehl (= ndl. meel). Ndl. gries “gebroken, maar niet tot meel gemalen graan” begint ook niet-samengesteld voor te komen, in de Zaanstreek is ʼt ook in de volkstaal bekend.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

griesmeel (Duits Grießmehl)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

griesmeel ‘gebroken, niet tot meel gemalen graan’ -> Indonesisch griesmél ‘gebroken, niet tot meel gemalen graan’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

griesmeel gebroken, niet tot meel gemalen graan 1872 [Toll.] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut