Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

graveren - (inkrassen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

graveren ww. ‘inkrassen’
Mnl. si grauerden ooc die stene ‘zij sneden ook (figuren/letters) in de stenen’ [1285; CG II, Rijmb.]; vnnl. graveren, wtsteken ‘graveren, uitsteken’ [1573; Thes.]. Eerder eenmaal in de vorm graven ‘graven, verbergen; snijden in, beeldhouwen’ [1240; Bern.].
Ontleend aan Frans graver ‘kerven in hard materiaal’, indirect geattesteerd als regraver [1346; Rey], eerder al graver ‘een scheiding in het haar maken’ [ca. 1200; Rey], een woord van Germaanse oorsprong; het is ontleend aan Frankisch *graƀan, zie → graven.
gravure zn. ‘afdruk van een gegraveerde plaat’. Nnl. gravure ‘(kunst van) het graveren, het snijden in hout of steen’ [1796; WNT], gravure ‘plaat met ingegraveerde afbeelding, bestemd om te reproduceren’ [1796; WNT], eene gravuure in mezzo-tinto ‘een afdruk van een gegraveerde plaat in diepdruk’ [1796; WNT]. Ontleend aan Frans gravure ‘afdruk van gegraveerde plaat’ [1568; Rey], eerder al ‘het graveren van een afbeelding om te reproduceren’ [1538; Rey], ouder graveure ‘groef, ribbel’ [13e eeuw; Rey], een afleiding van graver.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

graveren [figuren inkrassen] {graveren 1201-1250} < frans graver [idem] < middelnederlands graven [graven, graveren]; het woord zou in de bloeitijd van het Bourgondische Huis door Nederlandse kunstenaars in Frankrijk zijn geïntroduceerd. Een andere opvatting is dat graver een afleiding is van grafe [graveerstift] < middeleeuws latijn graphium < grieks graphion [schrijfstift] → grafologie.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

graveren ww., mnl. gravêren < fra. graver, waarnaast grafer, dat afgeleid is van grafe ‘graveerstift’, gewoonlijk grefe, greffe < mlat. graphium ‘spits werktuig, oculeermes’ (Gamillscheg 485 s.v. greffe). — Anderen leiden graver, dat eerst sedert 1475 voorkomt, uit mnl. graven af (Valkhoff 150).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

graveeren ww., mnl. gravêren. Uit fr. graver, dat weer uit ʼt Germ. (graven) komt. Ook in andere germ. talen ontleend.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

graveer ww.
1. In hout of 'n metaalplaat met skerp gereedskap kunstige figure uitsny of inkras. 2. In die geheue inkras.
Uit Ndl. graveren (al Mnl. in bet. 1, 1769 in bet. 2). Ndl. graveren is terug te lei na graven 'grawe' (sien grawe).
Ndl. graveren uit Fr. graver wat die woord aan Mnl. graven ontleen het. Die bet. van Mnl. graven was behalwe 'grawe' ook 'graveer'. In die bloeityd van die Boergondiese Huis sou die woord deur Ndl. kunstenaars ingevoer wees.
D. gravieren, Eng. engrave.
Vgl. 2graaf, graf, grag.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

graveren (Frans graver)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

graveren ‘figuren inkrassen’ -> Deens gravere ‘figuren inkrassen’ (uit Nederlands of Duits); Noors gravere ‘figuren inkrassen’ (uit Nederlands of Duits); Zweeds gravera ‘figuren inkrassen’ (uit Nederlands of Nederduits); Indonesisch (meng)gravir ‘figuren inkrassen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

graveren figuren inkrassen 1240 [Bern.] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut