Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

gratuit - (ongegrond)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

gratuit bn. ‘ongegrond’
Vnnl. eerst gratuit ‘vrijwillig, zonder tegenprestaties’, in een leen dat by gratuite gifte sonder last aangekomen is ‘een leen dat door onverplichte gift zonder tegenprestatie is verworven’ [1661; WNT Aanv.]; dan nnl. ‘ongegrond, ongemotiveerd, loos’ in dat het geenszins een gratuite ... assumptie is ‘dat het bepaald niet een ongegronde aanname is’ [1782; WNT Aanv.], een gratuite bewering ‘iets wat gemakkelijk gezegd is, maar niet gemakkelijk gestaafd of gemotiveerd kan worden’ [1976; WNT Aanv.].
Ontleend aan Frans gratuit ‘ongegrond, niet gerechtvaardigd’ [1718; Rey], een specifieke, overdrachtelijke betekenis (nu alleen nog in vaste verbindingen gebruikt) van algemener ‘gratis’ [1519; Rey] en ‘geschonken’ [1495; Rey], ontleend aan Latijn grātuitus ‘kosteloos, onbaatzuchtig’ en later ook ‘ongemotiveerd’, afleiding van het bn. grātus ‘dankbaar, vriendelijk, welkom’, bij het zn. grātia, zie → gratie.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

gratuit [onverplicht, ongegrond] {1661} < frans gratuit < latijn gratuitus [kosteloos, alleen voor dank], van gratus [bevallig, aangenaam, welkom, dankbaar], van gratia (vgl. gratie).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

gratuit (Frans gratuit)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

gratuit onverplicht, ongegrond 1661 [WNT verstoring I] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut