Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

grafiek - (tekenkunst, prentkunst)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

grafiek 1 zn. ‘tekenkunst, prentkunst’
Nnl. graphica ‘schrijfkunst, tekenkunst’ [1824; Weiland], graphiek ‘diplomatische schrijfkunde’ [1832; Weiland], ‘de schrijfkunst, teken- of schilderkunst’ [1847; Kramers], onder prentkunst (grafische kunst, grafiek) verstaat men alle kunstwerken, die gemaakt zijn volgens verschillende kunsttechnieken, welke gemeen hebben dat ze het de kunstenaar (graficus) mogelijk maken om zijn kunstwerk door middel van een drukpers te vermenigvuldigen [1959; WNT Aanv.], grafiek ‘prenten’ [1976; van Dale].
Internationale kunsthistorische term, gevormd op basis van het Latijnse bn. graphicus ‘schilderachtig, het schilderen waard; betreffende de tekenkunst of schrijfkunst’ en van Grieks graphikḕ (tékhnē) ‘(de kunst van) het schrijven of tekenen’, afleiding van gráphein ‘krassen, schrijven, tekenen’, zie → -grafie. In deze betekenis bij ons mogelijk ontleend aan Duits Graphik dat sedert eind 18e eeuw de betekenis ‘tekenkunst’ had (eerder al ‘schrijfkunst’ [18e eeuw; Pfeifer]).
graficus zn. ‘beoefenaar van een der grafische kunsten of vakken’. Nnl. een graphicus of een colorist ‘een voornamelijk met lijnen of met kleuren bezig zijnd kunstenaar’ [1953; WNT Aanv.], graficus ‘maker van gravures’ [1959; WNT reproductie], grafici (mv.) ‘boekvervaardigers, drukwerkspecialisten’ [1966; WNT Aanv. gis II]. Gevormd bij het zn. naar analogie van andere woordparen op -iek en -icus, zoals muziek/musicus. ♦ grafisch bn. ‘de prent of drukkunst betreffende; met figuren en prenten’. Nnl. graphisch ‘schrijfkunstig, beschrijvend; sierlijk, meesterlijk’, graphische figuren ‘schrijftekens’ [beide 1824; Weiland], ‘door figuren opgehelderd, beschrijvend, tekenend’ [1847; Kramers], door lijnen voorgesteld ... zulke graphische voorstellingen ... bij statistieke opgaven [1875; WNT Aanv.], symbolisch en graphisch ‘symbolisch en beeldend’ [1906; WNT plastisch], de grafische kunsten ‘prentkunst, kopergravure, lithografie, houtsnijkunst enz.’ [1914; van Dale], de grafische vakken, grafische industrie ‘de boekdrukkerij en de nijverheid van het vervaardigen van clichés en reproducties’ [1950; van Dale]. Afleiding van het zn. of gebaseerd op Latijn graphicus. Moderne betekenis ook onder invloed van → grafiek 2.

grafiek 2 zn. ‘lijnvormige voorstelling van numerieke gegevens’
Nnl. graphiek ‘overzichtelijke voorstelling door lijnen en tekens’ [1910; Kramers II].
Internationale wiskundige term, gevormd op basis van Grieks graphikḕ (tékhnē) ‘(de kunst van) het schrijven of tekenen’, afleiding van gráphein ‘krassen, schrijven, tekenen’, zie → -grafie. In deze betekenis ontleend aan Frans graphique ‘lijnvormige voorstelling van de relatie tussen gegevens’ [voor 1877; Rey], eerder al als bn. graphique ‘betreffende de schrijfkunst’ [1801; Rey] en ‘betreffende tekeningen, figuren’ [1762; Rey].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

grafiek [schrijf- en tekenkunst, prentkunst] {graphiek 1832} < frans graphique, van grieks graphikos [van het schrijven, voor het schrijven], van graphein-grafie.

Thematische woordenboeken

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Grafiek (< Fr. graphique). Subst. Hzd. als grafische voorstelling.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

grafiek ‘schrijf- en tekenkunst, prentkunst’ -> Indonesisch grafik ‘schrijf- en tekenkunst, prentkunst’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

grafiek schrijf- en tekenkunst, prentkunst 1832 [WEI] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut