Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

graaien - (tastend grijpen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

graaien ww. ‘tastend grijpen’
Vnnl. by malkaer veel gelts ... gegreyt ‘veel geld bij elkaar geschraapt’ [1616; WNT]; nnl. graaien, rommelen, morrelen, wroeten, snuffelen [1859; WNT], in 't zand graaien ‘tasten, wroeten’ [1892; WNT]. Vooral in Noord-Nederland.
De herkomst is niet helemaal duidelijk, er zijn geen vergelijkbare vormen in de andere Germaanse talen, maar wrsch. is dit een affectieve vorming bij → grabbelen en → grijpen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

graaien* [met de handen rondtasten] {1617} klankschilderende affectieve vorming als grijpen, grabbelen, mogelijk ook o.i.v. graag (dialectisch graaiig).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

graaien ww. ‘begerig rondtasten’, eerst nnl., vooral noordnl., naast grauwen ‘grabbelen, grissen’; zij behoren tot de sterk affectieve met gr- beginnende groep van werkwoorden, die ‘grijpen’ betekenen. Zo zal het in aansluiting aan grabbelen en grijpen gevormd zijn, waarbij het voorbeeld van kaaien kan hebben meegewerkt.

Dit woord moet echter in werkelijkheid veel ouder zijn, want het is met nl. kolonisten overgebracht naar de streek van de Weichseldelta, waar het leeft als grājen ‘woelen, graven’ en begrājen ‘met vuile handen aanpakken’ (vgl. Mitzka, Album Blancquaert 1958, 219).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

graaien (begeerig rendtasten). Eerst nnl., vooral noordndl. Misschien onder invloed van grâjig, dial. vorm van graag, ontstaan.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

graaien ono.w. (ergens in rondtasten), misschien van graaiig (z. graag).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

graaien ‘met de handen rondtasten’ -> Fries graaie ‘met de handen rondtasten’; Duits dialect begrajen ‘met vieze handen aanpakken’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

graaien* met de handen rondtasten 1617 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut