Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

golven - (golfvormig bewegen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

golf 1 zn. ‘bolle verheffing van de waterspiegel’
Mnl. ghelve ‘verheffing van water’ in die wijnt werp die ghelven int scip ‘de wind wierp de golven in het schip’ [1399; MNW-P], ghelve des waters ‘watergolf’ [1477; Teuth.], gholven ‘golven’ [1488; MNW]; vnnl. golve ‘golf’ [1599; Kil.]; nnl. in de natuurkunde ook ‘trilling in een bepaald medium’, vooral in samenstellingen, zoals geluidsgolven [1857; WNT Aanv. interferentie], radiogolven [1925; WNT Aanv. ontvangen].
De huidige vorm met -o- is onder volksetymologische invloed van → golf 2 ontstaan uit mnl. ghelve ‘golf’, wrsch. bij de wortel van → gillen: golven maken geluid en worden daarnaar genoemd. Hiermee vergelijkbaar is de etymologie van het Middelnederlandse synoniem wage ‘golf’ dat bij de stam van wegen in → bewegen hoort: golven zijn in beweging en worden daarnaar genoemd.
Verwant is in elk geval mnd. gelve ‘golf’, en vermoedelijk ook on. gjalfr ‘lawaai, golfslag’; < pgm. *gelb-. Met een andere medeklinker zijn wrsch. verwant: onl. gelp ‘pronk, pracht’ [960-64; CG II-1, 28]; ohd. gelpf ‘id.’; oe. gilp ‘id.’; gjalp ‘id.’; < pgm. *gelp-. Men vermoedt dat dit uitbreidingen zijn van de wortel pgm. *gel- ‘geluid maken’, zie → gillen, en waarmee ook → galm verwant is.
Nog twee woorden voor ‘golf’ waren mnl. unde (niet ontleend aan Latijn unda maar daarmee verwant) en bare (→ baar 2). Wat bij deze woorden de betekenisverschillen waren of hoe zij geografisch verdeeld waren is vooralsnog onduidelijk.
golven ww. ‘bewegen in de vorm van golven’. Mnl. ghelven ‘id.’ [1477; Teuth.]. Afleiding van het zn.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

golven ww. Afl. nnl. van golf.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

golven ‘een golvende beweging maken’ -> Fries golvje ‘een golvende beweging maken’; Menadonees baolfen ‘gegolfd (haar)’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut