Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

gewild - (begeerd)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

willen ww. ‘wensen’
Onl. willon ‘wensen, verlangen’, met zn. in thiadi thia uuiga uuilunt ‘de volkeren die oorlog willen’ [10e eeuw; W.Ps.], met infinitief in wille ich iemer gehugan thero sinero micholen genathon ‘wil ik steeds zijn grote genade gedenken’ [ca. 1100; Will.]; mnl. willen [1240; Bern.].
Os. willian, wellian; ohd. wellan, wellen (nhd. wollen); ofri. willa (nfri. wolle); oe. willan (ne. will ‘zullen’); on. vilja (nzw. välja); got. wiljan; alle oorspr. ‘willen, wensen’. Deze werkwoorden zijn alle afgeleid van de wortel pgm. *wel- ‘willen’. In de afzonderlijke talen hebben verschillende klankontwikkelingen en analogiewerkingen een rol gespeeld. Het preteritum, oorspr. met stamklinker *-i-, is in de meeste talen gevormd naar de andere preterito-presentia (*skulda ‘zou’, *kunþa ‘kon’ enz.): onl. wolda (nnl. wou(de), naast analogisch wilde), os. welda, ohd. wolta, ofri. welde, oe. wolde, on. vilda, got. wilda.
Bij dezelfde wortel hoort met ablaut ook pgm. *waljan- ‘kiezen’, waaruit: onl. *wellen (slechts één glosse uuelida ‘hij koos’ [10e eeuw; W.Ps.]); ohd. wellen (met een bijbehorend abstractum wala ‘keuze’, vanwaar nhd. Wahl en wählen ‘kiezen’); on. velja; got. waljan.
Verwant met: Latijn velle (perfectum voluī) ‘willen’; Grieks (Dorisch) lên ‘id.’; Sanskrit vrṇīte ‘hij kiest’; Avestisch -varətā ‘id.’; Litouws vélti ‘willen’; Oudkerkslavisch velěti ‘id., bevelen’ (Russisch velét'), voliti ‘kiezen, willen’ (Tsjechisch volit ‘kiezen’); < pie. *uelh1-, *ulh1-, *uolh1- ‘kiezen’ (LIV 677).
wil zn. ‘wens, verlangen’. Onl. willo in sinan uuilleon ‘zijn verlangen’ [811-12; CG II-1, 28], an uuillin thinin ‘volgens jouw wil’ [10e eeuw; W.Ps.], nah godes willan ‘naar Gods wil’ [ca. 1100; Will.]; mnl. wille in met goeden wille ‘gewillig, zonder tegenstand’ [1236; VMNW], quade wille ‘slechte verlangens’ [1270-90; VMNW], haer achterste wille ‘haar laatste wil, haar testament’ [1293; VMNW]. Afleiding van willen. ♦ gewild bn. ‘begeerd’. Vnnl. in Het deuntje wort herdruckt, en meer als oyt gewilt ‘... en (wordt) meer begeerd dan ooit’ [1635; iWNT]; nnl. ook attributief in Gewilde waar ‘artikelen waar veel vraag naar is’ [1727; iWNT]. Verl.deelw. van willen. ♦ willens bw. ‘opzettelijk’. Mnl. willens ‘uit eigen (vrije) wil’ [1240; Bern.], in willens oft onwillens ‘al dan niet vrijwillig’ [1284; VMNW], wie andren beghote met wine. Ogte met biere ... willens jn felheiden ‘wie een ander uit woede opzettelijk met wijn of met bier zou begieten’ [1292-93; VMNW], Dat elc mensche willents misdoet ‘dat elk mens opzettelijk zondigt’ [1440-60; MNW-R]; vnnl. willens ende wetens ‘opzettelijk’ [1503-16; iWNT]. Wrsch. afgeleid met bijwoordelijke -s (zie → -s 2) (oorspr. een genitiefuitgang) van de infinitief willen, of, waarschijnlijker, van het teg.deelw. willende, dus willendes > willents en door vereenvoudiging van de medeklinkercluster willens (WNT).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

gewild b.nw.
1. Waarvan mense hou of wat gesog of populêr is. 2. Wat 'n mens graag wil hê of bereik.
Uit Ndl. gewild (ongeveer 1635 in bet. 1 en 2).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

gewild ‘in trek, begeerd’ -> Fries gewild ‘in trek, begeerd’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal