Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

geoorloofd - (toegelaten)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

oorlof zn. ‘toestemming’
Mnl. orlof ‘toestemming, instemming’ in mit des coningis orlof ‘met instemming van de koning’ [1201-25; VMNW], i.h.b. ‘toestemming om te gaan, afscheid’ in So nam si orlof ende ginc Daer inwert ‘toen nam ze afscheid en ging daar naar binnen’ [1265-70; VMNW].
Os. orlōf; ohd. urloub (nhd. Urlaub); ofri. orlof; alle ‘toestemming’, < pgm. *uz-lauba-.
Abstractum bij het werkwoord *uz-laub-jan- ‘toestemming geven’, gevormd met het voorvoegsel *uz-, zie → oor-, en een ablautende vorm van de wortel *leub- ‘dierbaar, geliefd’, zie → lief. De oorspr. betekenis zou dan zijn ‘iemand iets laten welgevallen’, vandaar ‘naar believen iets laten doen’. Uit dit werkwoord ontstonden (in het West-Germaans met verzwakt voorvoegsel): mnd. erloven; ohd. irlouben (nhd. erlauben); got. uslaubjan; alle ‘toestemming geven’. Bij het zn. ontstond vervolgens een nieuwe afleiding mnl. orloven ‘toestemming geven’.
Het zn. oorlof ‘toestemming’ is verouderd en leeft vooral nog voort in de onderstaande afleidingen.
geoorloofd bn. ‘toegestaan’. Mnl. Ons es gheorloeft ... Wapen ‘ons is een wapenuitrusting toegestaan’ [1285; VMNW]. Verl.deelw. van mnl. orloven ‘toestemmen’ of gheorloven ‘id.’, beide afgeleid van oorlof. ♦ veroorloven ww. ‘toestaan, laten gebeuren’. Vnnl. Wy ... hebben voorts den Suppliant veroorloft ... syn Testament ... te mogen ... wederroepen ‘wij hebben vervolgens de verzoeker toegestaan zijn testament te herroepen’ [1619; WNT codicil]. Afgeleid met het voorvoegsel → ver- van oorlof.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

geoorloofd* [toegelaten] {georlouet 1201-1250} van verouderd oorloven (vgl. oorlof).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

geoorloofd* toegelaten 1240 [Bern.]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut