Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

geologie - (aardwetenschap in engere zin, aardkunde)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

geologie zn. ‘aardwetenschap in engere zin, aardkunde’
Nnl. in de boektitel Geologie, of Verhandeling over de vorming en vervorming der Aarde (W. Bilderdijk) [1813; WNT Aanv.], de geologie, alias, kennis der aard [1859; WNT alias I].
Internationale geleerde woordschepping, Nieuw Latijn geologia ‘aardwetenschap’ [1657; Rey], ook al middeleeuws Latijn geologia ‘niet-theologische wetenschappen’ [1345; Rey], samengesteld uit Grieks gẽ ‘aarde, land, grond’ en -logíā ‘kennis, kunde’ bij het werkwoord légein ‘spreken, vertellen’, zie → -logie. De Nederlandse vorm is mogelijk ontleend aan Engels geology ‘aardwetenschap’ [1735; OED] of Frans géologie ‘id.’ [1751; Rey]. Zie ook → geografie.
De term geologia werd in 1345 door de Engelsman Richard de Bury (1287-1345) voor het eerst gebruikt in de betekenis ‘wetenschap van aardse (= niet-theologische) zaken’, te weten rechtswetenschap. In 1657 schrijft de Noor M.P. Escholt (1610-1669) een verhandeling in het Neolatijn, getiteld Geologia Norwegica, waarna geologia met daaruit in diverse talen ontstane vormen langzamerhand de wetenschappelijke term voor aardwetenschap wordt. Werken in het Engels en ook in het Italiaans hebben tot de inburgering van de term bijgedragen. Eind 18e tot midden 19e eeuw werd ook wel de term geognosie gebruikt, met als tweede lid Grieks gnōsis ‘kennis, het weten’, zie → gnosis.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

geologie [aardkunde] {1824} < frans géologie [aardkunde] < italiaans geologia [aardkunde]; gevormd van grieks [aarde] + -logie.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

geologie ‘aardkunde’ -> Indonesisch géologi ‘aardkunde’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

geologie aardkunde 1813 [Picarta: Bilderdijk, Geologie of verhandeling] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut