Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

generaal - (opperbevelhebber; veldheer)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

generaal 2 zn. ‘opperbevelhebber; veldheer’
Mnl. eest generael, eest gardiaen, eest commendoer ‘of hij nu hoofd van een kloosterorde is, gardiaan (kloosteroverste) of commandeur (overste van een geestelijke ridderorde)’ [1390-1400; MNW-R], nog min of meer als bn. in die ... capitein was generael ‘die opperbevelhebber was’ [1460-80; MNW-R]; vnnl. generael capitein ‘opperbevelhebber’ [1510-30; MNW-P], capiteyn generael ‘id.’ [1525; WNT vazal], ten slotte opnieuw onmiskenbaar als zn. in generael ‘veldheer, legeraanvoerder’ [1584; WNT veldmaarschalk].
De betekenis ‘hoofd van een orde’ is een verkorte vertaling van de Latijnse titels, waarin het bn. generalis ‘algemeen’ voorkomt, dat het hoofdbegrip specificeert; dit hoofdbegrip werd aanvankelijk ook genoemd, bijv. minister-generaal van de Franciscanen en zie bij → generaal 1, maar vervolgens weggelaten, zoals bij Kiliaan generael der minder-broeders. De militaire betekenis is ontleend aan Frans général ‘veldheer’ [1549; Rey], verkorting van capitaine général [1507-1508; Rey], ‘opperbevelhebber’, letterlijk ‘algemeen kapitein/veldheer’.
In de Republiek (1579-1795) werden de termen kapitein-generaal en generaal-kapitein beide gebruikt.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

generaal znw. m. eerst nnl. < fra. général (als militaire titel); dit woord is een verkorting van capitaine général, in de republiek overgenomen als kapitein-generaal of generaal kapitein. Het woord général stamt uit lat. generālis ‘algemeen’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

generaal znw. Als militaire titel nnl. uit fr. général, een verkorting van capitaine général, dat in ’t Oudnnl. als kapitein-generaal of generaal kapitein werd overgenomen. Uit ’t bnw. fr. général, lat. generâlis komt ndl. generaal bnw.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

generaal (Frans général)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

generaal ‘hoogste opperofficiersrang’ -> Indonesisch jénderal ‘hoogste opperofficiersrang’; Atjehnees jeundran ‘hoogste opperofficiersrang’; Boeginees jenerâla ‘hoogste opperofficiersrang’; Javaans jèndral ‘hoogste opperofficiersrang’; Madoerees jendral ‘hoogste opperofficiersrang’; Makassaars jenerâla ‘hoogste opperofficiersrang’; Menadonees jèndral ‘hoogste opperofficiersrang’; Minangkabaus jandaral ‘hoogste opperofficiersrang’; Soendanees jendral ‘hoogste opperofficiersrang’; Creools-Portugees (Batavia) jërraal ‘hoogste opperofficiersrang’; Japans † zeneraru ‘officier’; Negerhollands general ‘hoogste opperofficiersrang’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut