Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

gemoedereerd - (kalm, als vanzelfsprekend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

gemoedereerd bw. ‘kalm, als vanzelfsprekend’
Nnl. eerst in de vorm gemodereerd ‘gematigd’ [1893; Kuipers], ‘bedaard, kalm’, zoals in hij ging gemodereerd zijnen gang [1899; Kuipers, 881], later pas de vorm gemoedereerd ‘id.’ ze braken gemoedereerd de kajuitjes open [1912; WNT Aanv.], vooral in de samenstelling doodgemoedereerd ‘leukweg, doodkalm, als vanzelfsprekend’, in Hollanders, die allemaal achter zoo'n theelichtje vandaangekomen zijn om doodgemoedereerd de beste schepen van de wereld te bouwen [1940; WNT Aanv. dood II].
Oorspr. het verl.deelw. van → modereren ‘matigen’ en dus letterlijk ‘gematigd, rustig’. Men ging gemodereerd associëren met gemoedelijk en welgemoed, en met gemoed, de zetel van de gevoelens; zo werd het volksetymologisch gewijzigd in gemoedereerd.

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

gemoedereerd

Gemoedereerd of doodgemoedereerd gebruiken wij in de zin van: kalm, zonder zich van iets of iemand iets aan te trekken, alsof het niets bijzonders was. Men is geneigd te denken aan het zelfstandig naamwoord gemoed en het woord te verklaren als: met een gerust gemoed. Maar dan zitten wij met de staart van het woord in de knoop. En juist die staart kan ons op het goede spoor brengen. Wij hebben namelijk te maken met een vervorming van gemodereerd dat regelrecht is afgeleid van het Franse werkwoord modérer: matigen. Gemodereerd is dus: gematigd en daaruit vloeien de bovengenoemde betekenissen voort. Toen men zich van de afkomst niet meer bewust was, ging men de o in een oe veranderen, daarbij denkend aan het woord gemoed dat er niets mee te maken heeft.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut