Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

gemiddeld - (het midden houdend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

gemiddeld bn. ‘het midden houdend’
Vnnl. gemiddelt ‘in het midden, midden-’ [1573; Thes.]; nnl. gemiddeld ‘bepaald door de som der waarden te delen door het aantal’, in als men deeze somme vermenigvuldigt door de gemiddelde snelheid ... vindt men ... [1755; WNT vermenigvuldigen], ‘naar schatting gemiddeld bedragende’, in den zuigerslag, dien wij gemiddeld op 15 duim zullen stellen [1822; WNT Aanv. zuigerslag].
Verl.deelw. van middelen ‘het midden houden, het gemiddelde berekenen’, zie → middel. De twee hoofdbetekenissen van gemiddeld, ‘het midden houdend tussen uitersten’ en rekenkundig ‘de waarde hebbend, die men krijgt door het totaal der waarden te delen door het aantal’ zijn af te leiden van de verschillende betekenisnuances van het werkwoord middelen. Uit de betekenis ‘het midden houdend tussen uitersten’ ontwikkelen zich ook de vagere betekenissen ‘zonder uitersten’ dus ‘gewoon, veel voorkomend’ en ook wel ‘middelmatig’.
In het Middelnederlands gebruikte men voor ‘gemiddeld’ het woord middelbaer: some spise es licht, some swaer, some spisen middelbaer ‘sommige kost is licht, sommige zwaar, sommige spijzen zijn gemiddeld’ [1374; MNW middelbaer].
gemiddelde zn. ‘gemiddelde waarde, doorsnee’. Nnl. het meetkundig gemiddelde ‘de som der waarden gedeeld door het aantal, de gemiddelde waarde’ [1710; WNT tripel I]; ‘de doorsnee’ in het gemiddelde der Nederlandsche beschaving [1882; WNT]. Zelfstandig gebruik van het bn. gemiddeld.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† gemiddeld bnw. Deelw. van mnl. middelen ‘in twee helften delen’, ouder-nnl. ook ‘het gemiddelde van iets nemen’.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

gemiddeld ‘die waarde of maat hebbend die in het midden ligt’ -> Fries gemiddeld ‘die waarde of maat hebbend die in het midden ligt’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut