Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

geëxalteerd - (in staat van vervoering; overspannen, overdreven)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

geëxalteerd bn. ‘in staat van vervoering; overspannen, overdreven’
Vnnl. dese gheexalteerde Goddinne ‘deze verheven godin’ [1582; WNT Aanv.]; nnl. het geëxalteerde ‘de vervoering’ [1847; WNT Aanv.], geëxalteerd ‘verrukt, ontvlamd, overspannen, in hoge gespannenheid van geest’ [1847; Kramers exalteren]. In het mnl. komt het bijbehorende werkwoord al voor: (verl.deelw.) gheexaltiert ‘in de hoogte gestoken’ [1350; MNW exalteren]; vnnl. exalteren ‘in de hoogte steken’ [1510-30; MNW-P], exalteren ‘hoog verheffen’ [1540; WNT woeker I].
Verl.deelw. van exalteren ‘verheffen’ < Frans exalter ‘verheffen, ophemelen, vereren’ [10e eeuw; Rey] < Latijn exaltāre ‘verhogen, opheffen’, gevormd uit ex- ‘uit’, zie → ex-, en altus ‘hoog’, verl.deelw. van alere ‘voeden, doen groeien’ en verwant met → oud. In het Frans krijgt dit werkwoord, vanaf de 18e eeuw, eveneens de betekenissen ‘vervoeren, opwinden, overspannen’ [1770; TLF], vooral in de afleiding exaltation ‘verrukking, vervoering, overspannenheid van geest’ [18e eeuw; Rey].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

geëxalteerd [overspannen] {1551 in de betekenis ‘in de hemel opgestegen’; de huidige betekenis 1887} van frans exalté [idem], verl. deelw. van exalter [verrukken] < latijn exaltare [op-, verheffen, in chr. lat.: verheven, trots zijn], van ex [uit] + altus [hoog].

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

geëxalteerd overspannen 1887 [WNT richten]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut