Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

gebroed - (broedsel; gespuis)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

gebroed zn. ‘broedsel; gespuis’
Mnl. een valke, die daer hevet gebroet ‘een valk die broedsel heeft’ [1300-50; MNW-R], aerch ghebroet ‘kwaad gespuis’ [eind 14e eeuw; MNW]; vnnl. thelsche ghebroet ‘het helse gespuis’ [1539; MNW-R]; quat ghebroetsel ‘kwaad gespuis’ [1569-92; MNW woonstede].
Afleiding met → ge- (sub d) van het zn.broed.
Ohd. kipruoti (mhd. gebruote, nhd. Gebrüt).
In het mnl. kwam in dezelfde betekenis ook broed voor, zie → broed, dat veel gebruikelijker was: nieuwe broet ‘nieuw legsel, nieuw broedsel’ [1287; CG II, Nat.Bl.D], Die aren ... met sinen broede ‘de arend met zijn broedsel’ [ca. 1475; MNW broet].
adder(en)gebroed zn. ‘gespuis, slechte mensen’. Vnnl. aderen ghebroetsel ‘boosaardige mensen (in bijbelse context)’ [1562; van Dalen-Oskam 2000], adderengebroedsel ‘id.’ [1637; id.]; nnl. de volgende keer sla ik ze de hersens in, dat adderengebroed ‘... dat gespuis’ [1979; id.]. Samengesteld uit → adder en gebroed, letterlijk ‘(nest) jonge adders’. Gebruikt in de bijbelpassage Lucas 3:7, waar Johannes de Doper het volk dat tot hem komt om gedoopt te worden, aanspreekt als adderengebroed(sels) (vertaling van Grieks gennḗmata ekhidnõn ‘gebroed van adders’).

Thematische woordenboeken

M. De Coster (2007), Groot scheldwoordenboek: van apenkont tot zweefteef, Antwerpen

gebroed: slecht volk, gepeupel*. In het Middelnederlands was broed veel gebruikelijker. Zie ook addergebroed*.

Als je dat Chineesche gebroed niet overbluft, spelen ze den baas over je. (Willem Roda, Eli Heimans, 1889)
Smerig ondergangsgebroed! Wacht maar! Ik zal jullie! (Harry Mulisch, Archibald Strohalm, 1951. 10e druk 1980)
Jij! Zoon van een Cactusslang, ga terug naar je Laag Gebroed. (Jan Cremer, Made in USA, 1969)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut