Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

gabardine - (waterdichte stof voor regenkleding)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

gabardine zn. ‘waterdichte stof voor regenkleding’
Nnl. gabardine ‘soort stof voor dameskleren’ [1919; Kramers II], ‘waterdichte kamgaren stof voor regenjassen etc.’ [1926; Kramers II], ‘regenjas van waterdicht gemaakte stof’ [1932; Koenen]; later ook als bn.: een gabardine regenjas [1940; WNT Aanv.]. De betekenis ‘regenjas’ is eind 20e eeuw verdwenen.
Ontleend, misschien via Frans gabardine ‘waterdichte stof’ [1925; Rey] en ‘regenjas van waterdichte stof’ [1932; Rey], aan Engels gabardine ‘waterdicht gemaakte stof’ [1904; OED], eerder al gabardine, gaberdine ‘lange, loshangende jas gedragen door joden’ [1596; OED], gawbardyne ‘lang, los overkleed’ [1520; OED]. Engels gabardine is ontleend aan Middelfrans gaverdine, gavardine ‘mantel, cape’ [1482; Rey], dat zelf wrsch. ontleend is aan Spaans gavardina ‘soort lang kleed’ [1423; Corominas]. Waarschijnlijk is Spaans gabardina ontstaan uit een kruising tussen gaban (< Arabisch qaba') ‘overjas’ (Nederlands kabaai) en Spaans tavardina, tabardina ‘korte boerenmantel’, verkleinwoord van tabardo, zie → tabbaard. Omdat in het Middelfrans vormen voorkomen als gallevardine [1510; BvW], wordt ook wel gedacht aan een afleiding van mhd. wallevart ‘pelgrimstocht’, gevormd uit wallen ‘rondtrekken’, van onduidelijke herkomst, en vart ‘tocht’ bij var(e)n ‘gaan’, zie → varen 2; de betekenis zou dan ‘pelgrimskleed’ zijn. Deze verklaring is minder waarschijnlijk.
Lit.: Philippa 1991

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

gabardine [stof] {na 1950} < engels gaberdine, gabardine [idem] < oudfrans gallevardine, gauvardine [kledingstuk] misschien < middelhoogduits wallevart [pelgrimstocht], van wallen [rondtrekken] + vart [tocht], van varn [gaan], middelnederlands walvaert [idem], dus: pelgrimsmantel. Een andere verklaring is, dat het oudfr. afkomstig is van spaans gabardina, een kruising van oudspaans tavardina [korte boerenjas] en arabisch qabāʼ [een bovenkleed].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

gabardine znw. v. m. ‘wollen, katoenen of zijden stof met hoogliggende keper voor waterdichte kleding; regenjas van deze stof’ < ne. gabardine < ofra. gabardine ‘pelgrimsmantel, wijde boezeroen’ < mhd. walfahrt ‘pelgrimstocht’.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

gabberdien (zn.) regenjas; Nuinederlands gabardine <1919> < Frans gabardine.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

gabardine s.nw. Ook gaberdine.
Sterk weefstof van katoen, rayon of wol wat veral vir die maak van mansklere en jasse gebruik word.
Uit Eng. gabardine (1904).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

gabardine (Engels gaberdine)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

gabardine ‘waterdichte stof’ -> Indonesisch gabardin ‘waterdichte stof’; Menadonees gaberdin ‘waterdichte stof’ (uit Nederlands of Engels).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

gabardine waterdichte stof 1919 [KWT] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal