Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

fuck - (tussenwerpsel: uitroep van ergernis)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

fuck [uitroep van ergernis] {na 1950} < engels fuck, eig. de gebiedende wijs van to fuck [copuleren], middelengels fucken, verwant met fokken.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

fuck (Engels fuck)
fuck- (Engels fuck)

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

fuck, fuk. Het Engelse fuck rukt sterk op in het Nederlands. De betekenis van dat woord is sinds de vroege 16de eeuw ‘neuken’ en ‘neukpartij’. Richard A. Spears schrijft in zijn woordenboek van slangwoorden en eufemismen dat fuck gewoonlijk beschouwd wordt als het ergste van de vieze woorden en als het meest schimpende woord in het Engels. De etymologie is nog niet opgelost. De Oxford English Dictionary zegt in zijn supplement van 1972 dat fuck een woord is van een onbekende oorsprong. Volgens Spears (1982: 158) is het mogelijk een vervorming van foutre, dat via het Frans uit het Latijnse futuere in het Engels is gekomen. Fuck is volgens hem zelfs een geaffectueerde variant van foutre. Hoogstwaarschijnlijk is, dat het teruggaat op het Latijnse pungo. Het woord verwijst in oorsprong en allereerst naar de mannelijke aspecten van de copulatie, t.w. naar de penetratie, het heen en weer stoten en de zaadlozing van ieder mannetjesdier dat vrijt. Het woord doet bij ons dienst als verwensing, vloek, uitroep enz., als men tenminste mag afgaan op het taalgebruik in de media en bij volkshappenings. Om dit laatste wat te verduidelijken breng ik een strijdlied in herinnering dat tijdens de Champions League 1994-1995 door de supporters van de Amsterdamse voetbalclub Ajax werd gezongen: Who the fuck is Milan! The fuck betekent daar ‘in godsnaam’. Fuck drukt vele emoties uit, zoals berusting, woede, afkeer, verbazing, wanhoop, ongenoegen, paniek, ongeloof, minachting, haat enz. Vaak is het weer te geven met ‘verdomme’, dat eveneens alle frustraties en emoties uitdrukt. Niet alleen met fuck you! enz. kan men zijn emoties ontladen. Dat kan (men) ook met gebaren. Een van de gebaren die dezelfde betekenis heeft als fuck you! is de zogenaamde digitus impudicus. Dit gebaar, dat bestaat uit een opgeheven vuist met de knokkels naar buiten en de middelvinger stijf omhoog, heet in Californië the expressway digit, omdat een automobilist zijn ergernis over het weggedrag van een collega daarmee kenbaar maakt. Een gebaar dat een volledig identieke betekenis heeft, is het plotseling krachtig omhoogbewegen van de rechtervoorarm die men bij de elleboog buigt, terwijl men de linkerhand a.h.w. in de plooi bij de elleboog plant, maar waarbij de vuist van de rechterhand rechtovereind blijft. In ons materiaal komt eveneens voor krijg de fuck! De betekenis daarvan moet aanvankelijk zoiets geweest zijn als ‘krijg een vreselijke ziekte als je aan het neuken bent’. Het is ook mogelijk dat de gebruiker van deze verwensing zich de betekenis van fuck niet bewust is geweest en er uitsluitend ‘iets vreselijks’ mee heeft bedoeld. Het komt mij voor dat krijg de fuck! momenteel niet meer betekent dan ‘lazer op’. De spelling is overigens ook al aan het Nederlands aangepast: krijg de vuk! In Vlaanderen komen voor fuck me running! (Kapellen) en fuck me sitting! (Merksem). Ook de combinatie fuck a duck is niet vreemd in ons materiaal. Het is een uitroep van verbazing, ergernis of andere frustratie, die afkomstig is uit het Amerikaans en omstreeks 1900 ontstaan is. De betekenis is gelijk aan ‘sodemieter op, loop naar de bliksem’. Als uitroep met verwensende kracht komt het ook voor in fuck de tering, fuck off en zelfs in fuk op! ‘lazer op’. Op 18 april 1999 vond ik op Internet (http://huizen.dds.nl/~mitsjka/schut.htm) de tekst van een lied over schuttingtaal. Het eerste couplet daarvan luidt: fuck de tering// pleurt een eind op// val toch dood, doe// es normaal:// Schuttingtaal/ is ongrammaticaal.
En natuurlijk zijn er ook weer de twee- en drietrapsraketten fuck fuck (fuck)! Een vloek die ook als zeer zwaar te boek staat in het Engels, en daar als zwaarder en striemender ervaren wordt dan damn you, is fuck you, dat letterlijk ‘neuk jezelf’ betekent, maar bij ons vooral de betekenis ‘sodemieter op, barst’ heeft. In het enquêtemateriaal komt deze vloek eveneens voor. Zelfs fucking konden wij daarin noteren, dat in het Amerikaanse Engels het equivalent is van het Engelse bloody, dat een corrupte vorm zou zijn van By our Lady. Fucking doet dienst als versterker. De Engelse stapelvloek Jesusfuckingchrist of iets wat er op lijkt, is in het Nederlands niet opgetekend. Fuck off wordt ook wel versterkt door shit, zoals in shit de fuck off. Ook godverfuck komt voor. In de jaren negentig gebruikten jongeren die opgegroeid waren met het jeugdboek Pluk van de Petteflet [1971] van Annie M.G. Schmidt als uitroep van verbazing, irritatie en andere emoties het als grappig bedoelde fuck van de vetteklep!opfukken.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

fuck tussenwerpsel: uitroep van ergernis 1986 [De Coster 1999] <Engels

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

fuck (← Eng.), bij de jeugd een uitroep van ongenoegen; krachtterm.

‘Jullie wilden er tien hé? Ik heb vanochtend bijna leeg verkocht.’
‘Fuck,’ zegt Leon hartgrondig. (Jan Stassen: Sluitertijden, 1986)
Nou zie ik ’t weer. Fuck...jij was ’t. (René Appel: Geronnen bloed, 1994)
We kunnen zeggen: fuck, ik ga hier niet zitten wachten tot dat waterhoofd van veertigers en vijftigers vertrokken is, ik begin zelf iets. (HP/De Tijd, 30/05/97)
you, platte verwensing: loop naar de kloten; lazer op!
Buiten klinkt opeens een enorm geschreeuw: ‘Vuile hoer!’ ‘Fuck You!’ (Geert Mak: De Engel van Amsterdam, 1992)
Na het Philips-Alessi-broodrooster geeft ook de reparatiedienst van Philips een ondubbelzinnig ‘fuck you’-signaal af. (HP/De Tijd,
Dat jasje van jou, daar is geen fuck (!) meer aan! (Vrij Nederland, 20/12/86)
Anouk heeft natuurlijk een fuck you-houding die gabbers erg aanspreekt. (Nieuwe Revu, 04/02/98)
geen —, niets; geen zier. Informeel.
Misschien maak ik zo alleen maar vijanden maar dat interesseert me geen fuck. (HP/De Tijd, 07/03/97)
Ik zie een Siciliaan zich nog niet druk maken om Friesland. Weet-ie geen fuck van. (HP/De Tijd, 04/04/97)
Omdat 1 de periode mei-november de natste is en 2 er geen fuck te doen is, behalve duiken. (Nieuwe Revu, 14/05/97)
11/07/97)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut