Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

frikandel - (langwerpige snack van verduurzaamd, sterk gekruid gehakt)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

frikandel zn. (NN) ‘langwerpige snack van verduurzaamd, sterk gekruid gehakt’
Nnl. frikandel ‘id.’ [eind jaren 1950; Zuiderveld 2000].
Een door snackfabrikant De Vries te Dordrecht geïntroduceerde benaming voor een worstvormige snack van gehakt en meel. De naam riep associatie op met de in die tijd vertrouwde → frikadel ‘ronde schijf of bal gehakt’, terwijl de epenthetische n wellicht deed denken aan de veel exclusievere → fricandeau. Het succes van deze snack maakte dat de uitspraak met -n- in Nederland algemeen ingang heeft gevonden en door andere fabrikanten werd overgenomen. De spelling werd door woordenboeken echter nog lange tijd afgewezen.
De Vries introduceerde deze worstvormige snack als vervanging voor zijn gehaktbal, die in verband met de nieuwe wettelijke eisen voor het meelgehalte in vleesproducten niet meer zo mocht heten.
Lit.: U. Zuiderveld (2000), ‘De geografie van de frituur’, in: OT 69, 179-181

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

vieux [alcoholische drank] (1961). In het Verdrag van Versailles van 1919 verbieden de Fransen andere landen om de naam cognac te gebruiken voor drank die niet uit de Cognacstreek komt. Daarom noemen de Duitsers hun vorm van cognac sinds 1921 Weinbrand. In 1961 verzint de Nederlandse fabrikant James Coebergh na Franse protesten een nieuwe naam voor de Hollandse cognac: vieux, het Franse woord voor ‘oud’. (Een goede cognac is oud, en dit woord stond daarom doorgaans al op de etiketten.) Op een vergelijkbare manier is de tegenstelling ontstaan tussen frikadel ‘gehaktbal’ en frikandel ‘worstvormig stuk gefrituurd gehakt’. Als er eind jaren vijftig nieuwe wettelijke eisen voor het meelgehalte in vleesproducten komen, mag het product dat snackfabriek De Vries in Dordrecht verkoopt, niet langer gehaktbal of frikadel genoemd worden. Daarom verkoopt de fabrikant het vanaf 1961 in een andere vorm (een lange worst) en onder een andere naam: frikandel (een naam die in het verleden weleens voorkwam als variant van frikadel). Sindsdien bestaat er een verschil in vorm én betekenis tussen frikadel en frikandel.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

frikandel bepaald soort worst 1961 [GVD]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut