Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

fresco - (muurschildering van waterverf op verse, natte kalk)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

fresco zn. ‘muurschildering van waterverf op verse, natte kalk’
Vnnl. in de verbinding in fresco [1604; WNT versch I] als naam van de schilderwijze, bijv.: een schilderije in fresco [1689; WNT], en nnl. in de verbinding a(l) fresco ‘id.’: in natten kalk of al fresco [1809; WNT bemalen], het a fresco werk van villa's in Pompei [1954; WNT Aanv. craquelé II]. In het Nederlands ook nog lang met de uitdrukking in natte kalk aangeduid. Als zn. in de huidige betekenis, de muurschildering zelf, pas later [1873; WNT].
Ontleend aan Italiaans in fresco, a(l) fresco in de verbinding disegnare, colorire in fresco, letterlijk ‘schilderen, tekenen in het verse’ [ca. 1500; Battaglia]. Italiaans fresco ‘vers’ is een vroeg Germaans leenwoord (pgm. *friska-), zie → vers 2, eventueel ook → fris. De metonymische betekenisovergang naar het geschilderde werk heeft zich eerder ook al in de andere West-Europese talen voltrokken.
De frescotechniek was al bekend bij de Romeinen. De Italianen gebruikten deze term het eerst, voor het contrast met de al secco-techniek, bij Italiaans secco ‘droog’, het schilderen op droge ondergrond.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

fresco [muurschildering] {1604} < italiaans fresco, eig. affresco, van a fresco [vers, namelijk schildering op de nog vochtig-verse kalkmortel], uit het germ., vgl. fris, vers2.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

fresco bnw. < ital. fresco (dat zelf weer uit het germ. woord *friska ontleend is). Het schilderen op een verse laag kalk werd a fresco genoemd. — Zie: fris.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

fresco znw. o. Evenals hd. fresko o. uit it. fresco eig. “versch” (uit ʼt Germ.): a fresco = “op een versche laag kalk”.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

fresco (Italiaans fresco)

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Fresco (Italiaansch: versch.) Onder het schilderen al fresco verstaat men de kunst om op een nog versehe (natte) kalklaag met waterverf te schilderen, bijv. op muren, gewelven, enz. Een der natte bestanddeelen van de kalk heeft de eigenschap, dat het tijdens het opdrogen naar de oppervlakte trekt en zich daar door inwerking van ’t koolzuur in de lucht tot een fijne, doorzichtige émaillaag kristalliseert, zoodat de verf er door bedekt en vastgehouden (gefixeerd) wordt. De uiterst kleine vlakjes dezer kristallen verleenen aan het geheel den teeren glans, die aan de oude fresco’s, vooral de Italiaansche, eigen is. Deze laag is zeer moeilijk in water oplosbaar, zoodat de fresco’s van vocht weinig hinder hebben. Daar echter de kleuren bij het opdrogen eenigszins veranderen, eischt de fresco-schilderkunst groote ervaring.
Fresco’s vindt men veel in kerken en kapellen en in oude tempels. De voornaamste oude fresco’s zijn die van Herculanum en die welke bekend zijn onder den naam van Appius Claudius, benevens de “Opvoeding van Achilles” door Chiro.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

fresco muurschildering 1604 [WNT versch I] <Italiaans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut