Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

frankeren - (als afzender voor verzending betalen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

frankeren ww. ‘als afzender voor verzending betalen’
Nnl. frankeren ‘als afzender betalen’, in de brief op sweden ... gesonden ende gefrancueert ‘de brief naar Zweden gezonden en voor de verzending betaald’ [1678; Veder 1890], de betaalde of gefranqueerde brieven [1685; WNT brief]; nnl. een brief frankeeren [1729; WNT].
Ontleend aan Duits frankieren ‘als afzender betalen voor verzending’ [1663; Kluge21], ofwel ‘vrijmaken van verzendkosten’ en in die zin een specifieke toepassing van algemener ‘vrijmaken’, dat ontleend is aan Italiaans francare ‘vrijmaken’ [eind 13e eeuw; DEDLI]. Dit is een afleiding van franco ‘vrij, vrijgemaakt van’, zie → franco en → frank 1 ‘vrij’. Het Italiaanse werkwoord betekent ook ‘frankeren’, maar gezien het ontbreken van een datering voor die specifieke betekenis is niet duidelijk of het Duits die al ontleend kan hebben. De afleiding affrancare [1821; DEDLI] is overigens hoe langer hoe gebruikelijker.
Vroeger kwamen de verzendkosten van een poststuk normaal gesproken ten laste van de ontvanger. Bij een gefrankeerd of franco verzonden poststuk was dat niet het geval. Met de uitvinding en systematische invoering van de postzegel is de norm omgedraaid en moet de verzender het juist aangeven als hij de ontvanger voor verzending wil laten betalen.
Lit.: W.R. Veder (1890), Brieven van Daniel Elsevier aan Nicolaas Heinsius, Amsterdam, 48

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

frankeren [porto betalen] {1729} < hoogduits frankieren < italiaans (af)francare [idem] (vgl. franco).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

frankeren ‘porto betalen’ -> Zweeds frankera ‘porto betalen’ (uit Nederlands of Duits); Javaans plangkir, mlangkir ‘porto betalen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

frankeren porto betalen 1729 [WNT] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal