Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

franco - (met verzendkosten door geadresseerde te betalen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

franco bw. ‘met verzendkosten door geadresseerde te betalen’
Vnnl. Franco van Courtagie ‘vrij van courtage’ [1676; De Bruijn-van der Helm 1992]; nnl. franco-brieven ‘brieven waarvan de portokosten door de afzender vooraf betaald zijn’ [1715; WNT brief].
Verkorting van Italiaans franco di porto ‘vrij van verzendkosten’ (zie → port). Franco heeft in het Italiaans een bredere betekenis ‘belastingvrij’ [ca. 1292; DEDLI] en is de voortzetting van middeleeuws Latijn francus ‘vrij’, zie → frank 1.
Zowel Italiaans franco di porto als Nederlands franco betekenen dat de verzendkosten door de afzender betaald zijn en er dus door de geadresseerde niets meer betaald hoeft te worden (zoals vroeger wél gebruikelijk was). Zie ook → frankeren.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

franco [portvrij] {1676} < italiaans (porto) franco [vrij, vrijgesteld van] (vgl. frank1).

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† franco bijw., bnw, nnl. Internationaal woord uit it. (porto) franco. Over de oorsprong van it. franco zie bij vrank. — Hierbij het ww. † frankeren (franke[e]ren), wellicht naar hd. frankieren (sedert 1663).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

franco (Italiaans franco (di porto))
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

franco ‘portvrij’ -> Indonesisch perangko, pranko, prangko ‘postzegel; (Bahasa Prokem) tatoeage’; Boeginees parângko ‘postzegel’; Jakartaans-Maleis perangko ‘postzegel’; Javaans prangko ‘port van een brief’; Madoerees parangkō, prangko, prangku, frangku ‘portvrij, port van een brief, postzegel’; Makassaars parângko ‘postzegel’; Minangkabaus parangko ‘portvrij, postzegel’; Soendanees parangko ‘frankeerzegel, postzegel’; Petjoh prangko, perangko ‘postzegel’ ; Surinaams-Javaans prangko ‘postzegel’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

franco bijwoord: portvrij 1676 [De Bruijn Tw. 10] <Italiaans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut