Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

fractie - (gedeelte)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

fractie zn. ‘gedeelte’
Vnnl. fractie ‘breking, breuk’ [1650; Hofman]. Wrsch. is ‘breking’ slechts een woordenboekdefinitie en is deze betekenis in de praktijk onbekend geweest; in context hebben de oudste attestaties alle de betekenis ‘(wiskundige) breuk, gedeelte’, zoals in abbreviatio ofte verminderinge der fractien ‘vereenvoudiging van breuken’ [1669; WNT vermindering]; nnl. in de decimael-fractien van minuten [1760; WNT tusschen]. Metonymisch ‘vertegenwoordigers van een bepaalde politieke richting binnen een groter orgaan (bijv. het parlement)’ in de eischen van de uiterste fracties [1847; WNT vereenigen I], bij uitbreiding ‘vertegenwoordigers van een bepaalde gezindte, groepering, strekking enz.’, bijv. in bij sommige kleine fraktien van onzen protestantschen klerus [1864; WNT onbroederlijk] of in een der fijnste fractiën van ons Nederlandsche volk, de keurbende der poëten [1896; WNT keurbende].
Al dan niet via Frans fraction ‘gedeelte’ [1273; Rey] ontleend aan middeleeuws Latijn fractio (genitief fractionis) ‘gedeelte, (wiskundige) breuk’ [1150; Rey], een specifieke betekenis (ook in het Frans) van algemener en ouder ‘het breken’. Dit woord is afgeleid van het klassiek-Latijnse werkwoord frangere (verl.deelw. frāctum) ‘breken’, een woord dat ook ten grondslag ligt aan andere Romaanse leenwoorden, bijv.fractuur, → fragiel, → fragment, → frangipane, → frêle en wellicht → franje.
Latijn frangere, met een verleden tijd frēgi ‘ik brak’, is verwant met → breken, bij een wortel pie. *bhreg- (IEW 165).

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

fractie [onderdeel] {1537 in de betekenis ‘breuk, gebroken getal’} < frans fraction [idem] < latijn fractionem, 4e nv. van fractio [het breken, brokstuk], van frangere (verl. deelw. fractum) [breken].

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

fractie ‘deel van een politieke partij’ -> Indonesisch fraksi ‘alle aanhangers van een politieke partij in een vertegenwoordigend lichaam’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

fractie onderdeel 1787 [WNT land] <Frans

fractie deel van een politieke partij 1847 [KKU] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut