Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

foto - (fotografische afbeelding, lichtbeeld)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

foto zn. ‘fotografische afbeelding, lichtbeeld’
Nnl. de kleine nam de photo uit B.'s handen [1895; WNT retoucheeren], een photo van de omgeving [1898; WNT], afkorting van photographie ‘lichtbeeld’, in zoogenaamde photographiën of lichtbeelden [1855; WNT lichtbeeld], photographie ‘lichttekening, het lichtschilderen, de kunst om lichtbeelden voort te brengen, hetzij op metalen platen, hetzij op papier’ [1863; Kramers].
Verkorting van het synonieme, maar nu verouderde woord photographie, dat in deze betekenis ontleend is aan Frans photographie [1854; Rey], dat metonymisch is ontstaan uit ouder ‘het maken van een lichtbeeld (foto)’ [1834; Rey], een wetenschappelijk neologisme op basis van de Griekse elementen phõs (genitief phōtós) ‘licht’ (zoals ook in bijv.fosfor) en de stam van gráphein ‘inkrassen, schrijven, afbeelden’, zie → -grafie.
Deze verkorting van photographie tot photo vindt men ook in het Engels (photo [1860; OED]), Frans (photo [1864; Rey]), en Duits (photo [midden 19e eeuw; Pfeifer]). Maar alleen in het Nederlands en het Duits is de verkorte vorm de enig gangbare geworden.
fotografie zn. ‘de kunst van het foto's maken’. Nnl. photographie ‘id.’ [1855; WNT]. Internationaal neologisme, door het Nederlands wrsch. ontleend aan Frans photographie ‘id.’ [1834; Rey], maar daarnaast ook Duits Photographie ‘id.’ [1839; Pfeifer], Engels photography ‘id.’ [1839; OED]. ♦ fotograaf zn. ‘maker van foto's’. Nnl. photograaph [1855; WNT]. Ontleend aan Frans photographe ‘id.’ [1842; Rey] of Duits Photograph ‘id.’, afgeleid van photographie. ♦ fotograferen ww. ‘een foto maken’. Nnl. photographeren ‘id.’ in men ... photographere tweemalen [1855; WNT]. Gevormd op basis van photograaph en photographie, misschien naar het model van Duits photographieren ‘id.’ of Frans photographier [1834; Rey].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

foto [fotografische opname] {photo 1901-1925} < engels photo (1870), verkort uit photography [fotografie].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

foto znw. v., verkorting van fotografie, die waarschijnlijk van Engeland uit verbreid is, waar het woord photo reeds 1870 voorkomt.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetensckap en Kuns

foto: “portret”; Ndl. photo/foto, eint. afk. v. fotografie en gebr. vir die “beeld” daardeur verkry, want die pers., d.w.s. afnemer, heet fotograaf, en sy werk fotografie; die afk. wsk. uit Eng. (waar dit omstreeks 1870 so gebr. is); die wd. berus op Gr. photos, “lig”, waarvan photo- by wdvg. funksioneer.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

foto (Engels photo)

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Photo- (Gr. φῶς, gen. φωτός (phôs, phôtós) = licht). Eerste lid in samenstellingen om enig verband met licht aan te geven; licht-.

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Photo beteekent in samenstellingen licht (Gr. photos); bijv. Photographie (lichtschrijving, door ’t licht teekenen); photometer; p hotophobie (licht-vrees; lichtschuwheid).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

foto ‘fotografische opname’ -> Indonesisch foto ‘fotografische opname’; Gimán foto ‘fotografische opname’; Madoerees fōtō ‘fotografische opname’; Menadonees foto ‘fotografische opname; fotocamera’; Minangkabaus poto ‘fotografische opname’; Muna foto ‘fotografische opname’; Sranantongo fowtow ‘fotografische opname’; Sarnami foto ‘fotografische opname’; Surinaams-Javaans foto ‘fotografische opname’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

foto fotografische opname 1898 [WNT photo] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut